Agama kołnierzasta (Chlamydosaurus kingii, J.E. Gray, 1825)

Nadrzędna kategoria: Jaszczurki (Sauria)

Kategoria: Agamy (Agamidae)

Opublikowano: piątek, 11, listopad 2005 02:00

Agata Pawłowska

	Informacje podstawowe
	Nazwa łacinka	Chlamydosaurus kingii
	Nazwa polska	Agama kołnierzasta
	Nazwa angielska	Frilled Lizard
	Nazwa niemiecka	Kragenechse
	Nazwa czeska	Agama límcová
	Rozmiary	95cm, zdarzają się osobniki przekraczające metr długości
	Terrarium	suche o układzie pionowym i wymiarach minimalnie 130x100x200cm
	Długość życia	8-10 lat
	Aktywność	dzienna
	Temperatura	w dzień do 38°C, w nocy pokojowa
	Wilgotność	około 50%
	Pokarm	zwierzęcy
	Polecany dla	średnio zaawansowanych
	Dymorfizm płciowy	widoczny
	Stan prawny	CITES: NIE UE: NIE Rejestracja: NIE (stan na 09.11.2009)
	Synonimy
	Występowanie	Nowa Gwinea, Australia (North Territory, Queensland, Zachodnia Australia)
	Uwagi	rzadko spotykana w polskich hodowlach jaszczurka, między innymi ze względu na wysoką cenę

{2jtab:Informacje wstępne} Słowo "chlamys" pochodzi z języka greckiego i oznacza "pelerynę" lub "płaszcz". Chlamydosaurus kingii należy do rodziny agam i jest jedynym gatunkiem z rodzaju Chlamydosaurus. Przez wiele lat zastanawiano się czy jest to rzeczywiście jedyny gatunek agamy kołnierzastej i czy charakterystyczna i znacząco różniąca się ubarwieniem populacja z Indonezji nie jest całkiem innym gatunkiem. Istnieje możliwość, że dokładnie badania budowy tych gadów wykażą istnienie dwóch lub trzech podgatunków Chlamydosaurus kingii. Na razie jednak uznaje się, że wszystkie te jaszczurki należą do podgatunku nominalnego - Chlamydosaurus kingii kingii.


Pochodzenie i środowisko życia
Agamy kołnierzaste zamieszkują sawanny Australii i Nowej Gwinei. Zamieszkują zwykle tereny krzaczaste, sawanny oraz suche i gorące lasy. Jaszczurki te są gatunkiem nadrzewnym i 90% swego życia spędzają na różnego rodzaju: drzewach, krzewach, kopcach termitów i innych naturalnych wzniesieniach. Spotyka się je przeważnie na wysokości 2 - 3 metrów. Drzewa które zasiedlają te gady muszą spełniać pewne warunki: posiadają duże dziuple lub mają wystarczająco duże drążenia by zapewnić im dostateczną ochronę. Prowadzono doświadczenia polegające na założeniu trzem osobnikom nadajników radiowych na okres 4 miesięcy. Nadajniki mogły dokładnie pokazywać gdzie dane zwierze się znajduje. Okazało się, że agamy te przebywają na ziemi niezwykle rzadko głównie po to by upolować zdobycz i poruszają się praktycznie wyłącznie na tylnych kończynach. Na ziemi przebywały zwykle nie dłużej niż 5 min po czym znów wspinały się na drzewa.


Wygląd
Chamydosaurus kingii jest najbardziej charakterystyczną jaszczurką Australii - jej podobizna zdobi nawet australijską dwu-centówkę. Jest dość dużym gadem dorastającym do 95cm, widywano osobniki przekraczające metr długości jednak zwykle są mniejsze. Samce są większe od samic. Ciało jest nieco spłaszczone i pokryte drobnymi łuskami. 2/3 długości stanowi ogon. Tylne kończyny są prawie dwa razy większe od przednich co stanowi przystosowanie do poruszania się w pionowej postawie na - dwóch łapach.

Kolor - gatunek ten jest bardzo zróżnicowany pod względem ubarwienia: od czerwono-brązowego, poprzez pomarańczowe aż do żółtawego i szarego, zdarzają się też prawie czarne osobniki. Zależy to przede wszystkim od terenu na którym występuje dana populacja. Australijskie zwierzęta różnią się kolorem od tych zamieszkujących Nową Gwinee. Populacja znaleziona w Queensland także dość znacznie różni się od zwierząt występujących terytoriach północnych. Najjaśniejsze kolory mają agamy zamieszkujące północną i północno-zachodnią Australię, natomiast zwierzęta z terenów Queensland są przeważnie ciemnobrązowe bądś szare.

Najbardziej znaną cechą wyróżniającą Chlamydosaurus kingii od innych jaszurek jest tzw. "kołnierz" - jest to fałd skórny znajdujący się wokół tylnej części głowy podtrzymywany przez chrzęstne przedłużenie kości gnykowej. Gdy agama kołnierzasta ma maksymalnie rozpostarty kołnierz można zobaczyć na nim piękne kolory i plamy (żółte, czerwone, czarne, białe). Zwykle dolna cześć kołnierza jest dużo jaśniejsza od reszty przeważnie jest pomarańczowa lub żółta, często dużo jaśniejszy jest też fragment fałdu skórnego po bokach pyska.

Rozkładanie kołnierza ma związek z otwieraniem pyska. Gdy zwierze zaczyna otwierać pysk i napręża mięśnie, kołnierz rozkłada się w podobny sposób jak rozkłada się parasol. Jest to doskonały sposób zaskoczenia i przestraszenia agresora. Dzięki temu gad staje się dużo większy w oczach drapieżnika dzięki czemu może uniknąć ataku. U młodych agam naprężanie fałdu skórnego występuje bardzo często np. podczas jedzenia, picia. Normalnie - kołnierz jest złożony wzdłuż boków ciała co sprawia, że trudno jest zobaczyć agamę odpoczywającą na gałęzi.


Naturalni wrogowie
Wiele ptaków drapieżnych, warany i duże węże są potencjalnym zagrożeniem dla agam kołnierzastych. Wiadomo też, że Aborygeni przez wiele lat polowali i zjadali te agamy.


Zachowanie
Chamydosaurus kingii spędzają 90% czasu na drzewach schodząc na ziemię po to by się pożywić. Przebywają na drzewie nieruchomo wykonując tylko od czasu do czasu ruchy wspomagające utrzymanie właściwej temperatury ciała: będą się wygrzewać na pniu wcześnie rano i chować się w cieniu pod koroną drzewa przez większość dnia. Zwykle polują albo wcześnie rano albo póśno wieczorem. Mają bardzo dobry wzrok, bardzo przydatny podczas polowania na owady i małe gryzonie. Czasami widywano te zwierzęta pływające podczas pory deszczowej.

Obrona: jeśli coś zaniepokoi agamę na początku przywiera do gałęzi korzystając ze swojego kamuflażu. Jeśli jaszczurka zostanie mocno przestraszona otwiera pysk i rozkłada kołnierz w pełni pokazując występujące na nim ostrzegawcze kolory: jasno - pomarańczowe, żółte i czerwone plamy. Żeby jeszcze bardziej zaskoczyć i przestraszyć agresora agamy dodatkowo syczą i skaczą w kierunku napastnika, widywano również te jaszczurki goniące agresora. Jeśli to straszenie nie daje dobrego rezultatu odwracają się i biegną na tylnych łapach do najbliższego drzewa i wdrapują się na bezpieczną wysokość.

Kołnierz używany jest też w celu odstraszenia rywali z tego samego gatunku, istnieje jeszcze jedno bardzo ważne zastosowanie tego charakterystycznego fałdu skórnego - służy on do regulacji temperatury ciała zwierzęcia. Podobnie jak słonie uszy - agamy te mają bardzo dobrze ukrwiony swój kołnierz - otwierając go chłodniejsze powietrze ochładza krew płynącą w naczyniach znajdujących się na nim co automatycznie obniża temperaturę ciała zwierzęcia.

Gatunek polecany doświadczonym terrarystom, mogącym zapewnić właściwą opiekę, odpowiedniej wielkości terrarium, dysponującym czasem pozwalającym na częstą obserwację.

{2jtab:Opieka}Terrarium
Agamy te wymagają suchego terrarium o układzie pionowym i minimalnych wymiarach dla pary 200x100x130. Jeśli jest taka możliwość terrarium powinno być jak największe. Istnieją różne zdania dotyczące ilości i płci gadów zamieszkujących jedno terrarium. Najwięcej hodowców trzyma jednego samca i jedną bądś kilka samic. Unika się w ten sposób walk które mogą zaistnieć między samcami. Możliwe jest trzymanie dwóch samców i kilku samic w jednym terrarium ale musi ono być naprawdę duże i trzeba zwracać baczną uwagę na to czy samce się nie atakują i czy dominant dopuszcza drugiego samca do pokarmu. Dla młodych agam terrarium powinno być mniejsze i powinno rosnąć wraz z nimi. Jest to ważne szczególnie ze z względu na to, że młode osobniki są dużo wrażliwsze i trzeba je bacznie obserwować czy dobrze jedzą, czy się wypróżniają itd.

Temperatura: w dzień powinna wynosić od 28 - 30 °C a pod promiennikiem 35 - 40 °C, w nocy wystarczy temperatura pokojowa 18 - 20 °C. W terrarium powinno się znajdować kilka miejsc o rożnej temperaturze tak by gady mogły wybrać najodpowiedniejsze miejsce w danej chwili - np. odpocząć od gorąca i ukryć się w jakimś chłodniejszym miejscu. Jeśli chcemy pobudzić agamy do rozrodu należy zapewnić im okres zimowego spoczynku m.in. poprzez obniżenie temperatury w terrarium. W dzień 17 - 20 °C a w nocy ok. 17°C.

Wilgotność: agamy kołnierzaste żyją na dość suchych terenach i w terrarium wilgotność powinna wynosić koło 50%. Zbyt duża wilgotność sprzyja wystąpieniu grzybicy kołnierza. W przypadku gdy występuje problem w utrzymaniu wilgotności na tym poziomie - należy poprostu zapewnić solidną wentylację terrarium co pozwoli zabezpieczyć zwierzę przed niekorzystnym działaniem stojącego wilgotnego powietrza - terrarium z młodymi, należy lekko zraszać codziennie rano.

Oświetlenie: ponieważ agamy zamieszkują gorące i bardzo nasłonecznione tereny koniecznie muszą mieć zapewnione promieniowanie UV. Do tego celu nadają się specjalistyczne świetlówki dla gadów pustynnych z 8% UVB. Lampy powinny się świecić przez 12 - 14 godzin w ciągu doby. Do tego ważnym elementem jest promiennik ciepła - np. lustrzanka pod którą gady będą się wygrzewać. Temperatura pod promiennikiem nie powinna przekraczać 40 °C. W terrarium powinny też znajdować się miejsca ciemniejsze i chłodniejsze tak by zwierzęta mogły wybrać najodpowiedniejsze warunki dla siebie. Zamiast świetlówki UV można też stosować lampę Ultravitalux firmy osram do krótkich 15 - 20 minutowych naświetlań 2-3 razy w tygodniu. Na rynku Polskim pokazał się ostatnio promiennik podczerwieni i UVB, produkcji Amerykańskiej firmy ZooMed (przodującej na rynku akcesoriów terrarystycznych) - PowerSun (emituje podczerwień, UVB i UVA - nie jest tani - jednak już sprawdzony i polecany przez Terrarystyka.pl) - w przypadku wysokich terrariów jest alternatywą dla w/w lamp. Należy pamiętać o tym by zachować odległość ok. metra w przeciwnym razie można poparzyć zwierzęta. Naświetlanie lampą ultravitalux tych agam ma pewne wady - są to dość płochliwe zwierzęta i może je to stresować, problem może też stanowić zmuszenie tych zwierząt do przebywania we właściwym miejscu przez 15min.

Terrarium dla Chlamydosaurus kingii powinno być wyposażone w wiele różnego rodzaju gałęzi. Na wolności agamy często odpoczywają oparte o prawie pionowe gałęzie, które trzeba im koniecznie zapewnić ponieważ do tego rodzaju odpoczynku przystosowany mają układ pokarmowy, w zasadzie nie powinno się tu umieszczać żadnych poziomo ustawionych konarów. Warto też okleić ściany materiałem który umożliwi tym gadom wspinanie się: korkiem, matą kokosową, korą, ewentualnie powierzchnie ścian "wylac" zaprawą klejową posypana drobnym piaskiem. W terrarium powinna się znajdować miseczka z czystą wodą tak by agamy miały do niej stały dostęp i jedna (lub więcej) miseczka na pokarm. Można umieścić żywe rośliny które jednak będą często są przez te zwierzęta niszczone, dobrym rozwiązaniem są rośliny sztuczne. Przygotowując pomieszczenie dla agam kołnierzastych należy pamiętać o tym by miały możliwość ukrycia się - są to zwierzęta dość podatne na stres, co może objawiać się odmową przyjmowania pokarmu - szczególnie podczas zmiany miejsca pobytu. Jednak jeśli od małego mają kontakt z człowiekiem nie sprawiają zwykle zbyt wiele problemów i nawet chętnie przyjmują pokarm z ręki. Ciężarnym należy zapewnić też odpowiedni pojemnik do złożenia jaj.


Żywienie
Agamy kołnierzaste są gadami mięsożernymi. Należą do gadów, które zwykle czekają aż pokarm sam do nich przyjdzie. Mają bardzo dobry wzrok Zwykle wypatrują owadów i innych zwierząt, na które polują siedząc na gałęzi - jeśli dany owad jest wystarczająco blisko, zeskakują z gałęzi na ziemię biegną na dwóch łapach, chwytają ofiarę, połykają i wracają szybko z powrotem na drzewo. Polują zwykle wcześnie rano lub pod wieczór. Ich ofiarą padają zwykle owady takie jak świerszcze, cykady, termity, gąsienice motyli, żuki, bardzo często polują na zielone mrówki oprócz tego na pająki i rzadziej na małe jaszczurki i niewielkie ssaki. Zasadniczo podstawę ich diety stanowią termity i mrówki.

W niewoli karmi się je głównie świerszczami, szarańczą, larwami mącznika i drewnojada (nie powinno się podawać tych larw bardzo młodym osobnikom ponieważ śle trawią chitynę), karaczanami oraz noworodkami mysimi a w przypadku dorosłych podrośniętymi myszami, można podawać im niewielkie pisklęta. Można też, w ramach urozmaicenia podawać im niewielkie kawałki chudego mięso. Niektóre osobniki przyjmują także pokarm roślinny ale może on być stosowany tylko jako urozmaicenie i nie może być podawany zbyt często. Czasami agamy nie chcą pić wody z miseczek położonych na dnie terrarium. Dobrym rozwiązaniem jest wtedy umieszczenie dodatkowej miseczki wyżej.

Młode osobniki karmimy codziennie, starsze karmimy rzadziej.Należy uważnie obserwować przyrost masy zwierząt ponieważ mają tendencją do otłuszczenia, którego następstwem są problemy zdrowotne zwierząt, problemy z rozmnażaniem oraz skrócenie długości życia.

Bardzo ważne jest uzupełnianie diety w wapń i witaminy. Młodym agamą co 3 - 4 dni posypujemy pokarm odpowiednimi preparatami witaminowymi i dodajemy wapń, starszym co tydzień.

Zimowanie
Zimowanie przeprowadza się po to by pobudzić zwierzęta do rozrodu. Wybieramy tylko silne, zdrowe, dorosłe osobniki. Przed wprowadzeniem zwierząt w stan zimowego spoczynku należy wykonać badania na obecność pasożytów - jest to bardzo ważne ponieważ agamy w tym okresie nie pobierają pokarmu i spowalniają procesy życiowe a obecność pasożytów będzie stanowiła nadmierne obciążenie dla organizmu gada. Jeśli wykryte zostaną pasożyty należy odłożyć zimowanie, wyleczyć gady odczekać kilka tygodni aż organizmy zwierząt powrócą w pełni do równowagi.

Wprowadzanie agam kołnierzastych w stan spoczynku zimowego powinno rozpocząć się od dwutygodniowego okresu kiedy całkowicie zaprzestajemy karmienia zwierząt. Warto też po zaprzestaniu podawania pokarmu wykąpać jaszczurki by łatwiej oczyściły swój układ pokarmowy. W tym okresie zmniejszamy też czas trwania oświetlenia i ogrzewania dziennie średnio o godzinę.

Należy też odpowiednio przygotować terrarium. Dokładnie czyścimy terrarium, wymieniamy ściółkę, umieszczamy w nim prawie pionowo rurę z korka lub odpowiedni konar na którym będą siedziały agamy. Z obserwacji biologów wynika, że na wolności agamy podczas zimowego spoczynku nie chowają się w jaskiniach i dziuplach tylko wybierają siedzenie na drzewach. Terrarium najlepiej jest przenieść do zimnego spokojnego pomieszczenia. Temperatura powinna wynosić 17 - 20 °C (niektórzy hodowcy uznają, że 14 - 18 °C) Powyżej 20 °C agamy tracą zbyt dużo wody co grozi odwodnieniem i śmiercią zwierzęcia. Nie można też dopuścić do spadku temperatury poniżej 12 °C. W tym czasie należy sprawdzać czy gady nie tracą zbyt szybko wagi. Po zimowaniu stopniowo w ciągu 1 - 1,5 tygodnia podnosimy temperaturę i wydłużamy czas trwania oświetlenia. Po przebytym zimowaniu zwykle agamy nie jedzą od razu i zaczynają normalnie funkcjonować po ok. 1 - 2 tygodniach.


Choroby
Agamy kołnierzaste jeśli przebywają w odpowiednich warunkach i mają dobrą opiekę rzadko zapadają na poważniejsze choroby. Bardzo ważne jest dokładne obserwowanie gadów, dzięki któremu szybko można poznać, że coś jest nie tak z naszym podopiecznym i szybko zareagować na zaistniałą sytuację. Oczywiste jest, że nie możemy zapytać naszych agam jak się czują ale można to poznać po ich zachowaniu, po tym ile jedzą, jak często oddają odchody i po ich wadze i wyglądzie.

Najczęstsze choroby i problemy zdrowotne agam kołnierzastych to:

• krzywica - spowodowana nieprawidłowym żywieniem i brakiem promieniowania UV
• pasożyty wewnętrzne - bardzo ważne jest odrobaczenie zwierząt szczególnie jeśli nie wiemy skąd pochodzą
• martwice ogona i palców - występują szczególnie u młodych osobników, spowodowane głównie uszkodzeniami mechanicznymi - np. przytrzaśnięciem szybą terrarium, uszkodzenie tkanki przez ostre gałęzie itp.
• zatrzymanie jaj - dotyczy często samic z odłowu, samic w złym stanie zdrowotnym, może być spowodowane stresem, niedoborem wapnia i witamin , zbyt małym terrarium, brakiem miejsca do złożenia jaj i brakiem ruchu.
• Problemy żołądkowo - jelitowe - spowodowane głównie nieodpowiednim żywieniem.
• Otłuszczenie - agamy kołnierzaste są bardzo podatne na otłuszczenie - trzeba uważać z podawaniem tłustych pokarmów i kontrolować wagę zwierząt
• Infekcje kołnierza - po różnego rodzaju walkach oraz szczególnie po wylince kołnierz staje się bezbronny wobec infekcji grzybiczych które nie leczone mogą spowodować utratę dużej części fałdu skórnego. Często jest to spowodowane brakiem właściwej wentylacji i za dużą wilgotnością w terrarium. W ten sposób zniszczony kołnierz nie regeneruje się i do końca życia gada pozostaje uszkodzony.
• Niedrożność nozdrzy
• Infekcje bakteryjne

{2jtab:Rozmnażanie}
Dymorfizm płciowy
Dymorfizm płciowy jest u agam kołnierzastych widoczny. Najlepiej oznaczyć osobniki młode - do 3 miesiąca życia wtedy wyraśnie widać rozszerzenie nasady ogona w miejscu gdzie znajduje się hemipenis, u starszych osobników nasada ogona robi się dużo szersza u obu płci co utrudnia ich rozpoznanie. Samce są zwykle większe od samic i osiągają wagę do 900g, samice natomiast zwykle do 400g. Samce osiągają długość ok. 95cm, samice są zwykle dużo mniejsze. Płeć można póśniej rozpoznać u osobników mających ponad rok.


Rozmnażanie
W środowisku naturalnym pora godowa Chlamydosaurus kingii trwa w okresie pory deszczowej, rozpoczyna się w paśdzierniku a kończy w listopadzie i następnie od lutego do marca. Podczas godów samiec bardzo często rozpościera kołnierz by zaimponować samicy - okazały, nieuszkodzony kołnierz jest oznaką że dany osobnik jest w dobrej kondycji i zdrowiu oraz że przekaże następnym pokoleniom pożądane cechy. Następnie aby zagwarantować sobie dobry dostęp do samicy samiec chwyta ją mocno za kark. Ponieważ agamy te mają bardzo mocne szczęki zdarza się, że samiec może dość mocno pokaleczyć kark samicy - jeśli trwa to dość długo i zranienia wyglądają na głębokie lepiej oddzielić daną samicę od samca. Na wolności samice składają jaja podczas pory deszczowej zwykle na takim terenie gdzie nie ma roślinności i gdzie dochodzą promienie słoneczne przez większość dnia. Zwykle jest to 10 - 15 jaj.

W warunkach terrarium najlepiej jest po złożeniu jaj przez samicę bardzo ostrożnie przenieść je do inkubatora. Należy pamiętać, że w żadnym wypadku nie wolno obracać jaj gdyż może to spowodować śmierć zarodków. Inkubacja jaj trwa 70 - 90 dni. Temperatura w inkubatorze powinna wynosić 28 - 30°C. Młode agamy zaczynają jeść po 1 - 2 dniach. Żywią się tym samym pokarmem co dorosłe tylko że mniejszych rozmiarów. Do 4 miesiąca życia młode powinny być w grupie, po tym czasie najlepiej je rozdzielić ponieważ może dochodzić do agresji.

Wiele ptaków drapieżnych, warany i duże węże są potencjalnym zagrożeniem dla agam kołnierzastych. Wiadomo też, że Aborygeni przez wiele lat polowali i zjadali te agamy. spędzają 90% czasu na drzewach schodząc na ziemię po to by się pożywić. Przebywają na drzewie nieruchomo wykonując tylko od czasu do czasu ruchy wspomagające utrzymanie właściwej temperatury ciała: będą się wygrzewać na pniu wcześnie rano i chować się w cieniu pod koroną drzewa przez większość dnia. Zwykle polują albo wcześnie rano albo póśno wieczorem. Mają bardzo dobry wzrok, bardzo przydatny podczas polowania na owady i małe gryzonie. Czasami widywano te zwierzęta pływające podczas pory deszczowej.Obrona: jeśli coś zaniepokoi agamę na początku przywiera do gałęzi korzystając ze swojego kamuflażu. Jeśli jaszczurka zostanie mocno przestraszona otwiera pysk i rozkłada kołnierz w pełni pokazując występujące na nim ostrzegawcze kolory: jasno - pomarańczowe, żółte i czerwone plamy. Żeby jeszcze bardziej zaskoczyć i przestraszyć agresora agamy dodatkowo syczą i skaczą w kierunku napastnika, widywano również te jaszczurki goniące agresora. Jeśli to straszenie nie daje dobrego rezultatu odwracają się i biegną na tylnych łapach do najbliższego drzewa i wdrapują się na bezpieczną wysokość.Kołnierz używany jest też w celu odstraszenia rywali z tego samego gatunku, istnieje jeszcze jedno bardzo ważne zastosowanie tego charakterystycznego fałdu skórnego - służy on do regulacji temperatury ciała zwierzęcia. Podobnie jak słonie uszy - agamy te mają bardzo dobrze ukrwiony swój kołnierz - otwierając go chłodniejsze powietrze ochładza krew płynącą w naczyniach znajdujących się na nim co automatycznie obniża temperaturę ciała zwierzęcia.Gatunek polecany doświadczonym terrarystom, mogącym zapewnić właściwą opiekę, odpowiedniej wielkości terrarium, dysponującym czasem pozwalającym na częstą obserwację.{/2jtabs}