Biotop i tereny występowania:
Xenagama jest niewielką jaszczurką należącą do rodziny agamidae zamieszkującą suche regiony Północnej Afryki i Somalii. Zwykle przebywają na ziemi, niskich krzakach i gałęziach, szczególnie lubią przesiadywać na skałach. Cechą charakterystyczną tych pięknych gadów jest silnie spłaszczony wyglądający jak tarcza ogon wzdłuż którego boków biegnie rząd kolców stąd angielska nazwa agama tarczo – ogonowa (Shield Tailed Agama). Ogon ten jednak nie jest ozdobą – służy obronie. W wypadku zagrożenia bądś w nocy jaszczurka kopie norę a wejście blokuje tym właśnie specyficznym ogonem.

Wygląd
Xenagamy są niewielkimi gadami dorastającymi do ok. 10cm i ważącymi ok. 20 gramów. (świeżo wyklute 1,5– 2,5 cm i ważą tylko 3gramy). Ubarwienie xenagamek jest zależne terenów na których występują i waha się od szaro – brązowego, poprzez brązowe, żółtawe aż do odcieni koloru rudego. Nie jest to ubarwienie jednolite – zwykle te jaszczurki mają różnego rodzaju i koloru kropki, plamy a czasem występuje na ich grzebiecie dość skomplikowany deseń. Najwyraśniejsze jasne cętkowanie występuje u osobników młodych ale z wiekiem staje się mniej widoczne i blaknie. U niektórych populacji występują na grzbiecie ciemne pasy oraz wyraśne większe niż u innych populacji białe kropki. Podczas okresu godowego, walki bądś stanu wysokiej aktywności całe pyski samców (nie tylko brody) przybierają intensywny niebieski kolor. Najcharakterystyczniejszą rzeczą jest u tych gadów ogon, silnie spłaszczony, gruby przypominający kolczastą tarcze.

Zachowanie
Xenagamki oprócz pięknego wyglądu mają bardzo ciekawe usposobienie, niektórymi zachowaniami przypominają bardzo popularne agamy brodate ale w ich wypadku powinno się unikać brania na ręce. Mimo, iż wyglądają na spokojne tłuściochy to są niesamowicie szybkie i często próbują uciekać a wiadomo czym grozi takiemu małemu gadowi wychłodzenie w mieszkaniu. Jednym z najciekawszych zachowań jest kopanie norki na noc i zasłanianie jej wylotu tarczo podobnym, zakończonym kolcami ogonem – jest to doskonała ochrona przed drapieżnikami. Identyczną technikę jaszczurki te stosują podczas chowania się, pomiędzy skałami, również kryją się za ogonem. I samce i samice wykonują od czasu pompki (czyli zginają przednie łapki pokazując kto rządzi w terrarium), potrafią też straszyć innego osobnika przechylając się na bok i rozpłaszczając. Podczas godów bardzo często machają też końcówkami ogona co wygląda przekomicznie bo cała masywna część ogona jest nieruchoma, natomiast ta cienka, długa końcówka ogona lata na wszystkie strony. Samiczka zwykle siedzi w 1 miejscu a samczyk biega po całym terrarium popisując się przed nią. Ciekawym przystosowaniem do życia na gorących piaskach jest sposób układania łapek podczas odpoczynku i wygrzewania się. By uniknąć poparzeń xenagamki odchylają łapki do góry opierając się na nadgarstkach na których znajdują się twardsze, mniej wrażliwe na gorąco łuski. Jaszczurki te dość szybko przyzwyczajają się do obecności człowieka, po pewnym czasie zaczynają jeść pokarm z ręki.

Terrarium
Minimalne terrarium dla haremu tych pięknych gadów to 80x40x40 ale zawsze lepiej kupić większe (najlepiej zacząć już od takiego co ma min 100cm długości). Ponieważ gady te zamieszkują suche tereny Północnej Afryki i Somalii terrarium powinno odwzorowywać ich biotop i jak najbardziej przypominać naturalne środowisko. Nie może zabraknąć skałek, kamieni, konarów oraz dużej ilości podłoża w której będą mogły kopać długie tunele. Część hodowców preferuje piasek jako podłoże ale ma on jedną zasadniczą wadę – jeśli wyschnie tunele zapadają się. Dobrze jest zmieszać piach z gliną czy nawet włóknem kokosowym. Można poumieszczać w piasku kamienie które dodatkowo będą zabezpieczały piach przed osuwaniem się – xenagamy zaczynają kopać tunele zwykle pod jakimiś elementami dekoracji. Agamy te są doskonałymi wspinaczami dlatego dobrze jest jeśli wszystkie ściany terrarium są wyłożone chropowatą zaprawą (bardzo dobrze nadaje się do tego zaprawa atlas + z pigmentami)Jak w każdym terrarium jaszczurek pustynnych i tutaj nie może zabraknąć świetlówki emitującej promienie UVB (8-10%)

Żywienie
Dieta agam tarczoogonowych przypomina bardzo dietę popularnych agam brodatych z tą różnicą, że pokarm dla xenagamek musi być dopasowany do ich niewielkich rozmiarów.. Podstawę diety stanowią małe świerszcze, karaczany, nie za dużo mączników, plankton łąkowy. Agamki te jedzą praktycznie wszystko co się rusza, maluchy i samice w ciąży bardzo lubią rośliny, część hodowców twierdzi, że dorosłe osobniki rzadziej jedzą zieleninkę (co innego dorosłe osobniki xenagama batilifera) ale to zależy od posiadanych osobników. Moje bardzo lubią liście bazylii, trzykrotki, melisy i podjadają posadzoną u nich trawę. Można je na szczęście przekonać do „martwego pokarmu”. Jeśli np. w zimie zabraknie nam żywych świerszczy i karaczanów agamki te da się przekonać do zjedzenia mrożonek (oczywiście odmrożonych). Zwykle wystarczy poruszać takim odmrożonym owadem a agamki się nimi zainteresują. Oprócz owadów i zieleniny powinniśmy do pokarmu dodawać 1-2 razy w tygodniu wapń i witaminy by nasze jaszczurki mogły się właściwie rozwijać.

Prawidłowa i urozmaicona dieta jest podstawą zdrowia każdego zwierzęcia i od nas zależy czy to naszym podopiecznym zapewnimy.

W miseczce powinna znajdować się zawsze świeża woda, jaszczurki te nie zawsze korzystają jednak z tego typu wodopoju, często wolą zlizywać krople z liści czy kamieni po obfitym zroszeniu terrarium. I młode i dorosłe xenagamki po zraszaniu zaczynają zwykle kopać w swoich norach, mieszać piach suchy i mokry prawdopodobnie zabezpieczając w ten sposób nory i korytarze przed nadmiernym wyschnięciem i zapadaniem się.

Rozmnażanie
Rytuał godowy tego gatunku jest bardzo ciekawy. Samiec podbiega do samicy, podnosi ogon i wymachuje na wszystkie strony końcówką ogona, jego gardło i większość pyska przybiera intensywnie niebieski kolor, wykonuje tez tzw. pompki. Od czasu do czasu biega dookoła terrarium zataczając w zawrotnym tempie kręgi wokół samicy. Samiczka natomiast odpowiada mu machaniem końcówką ogona. Gdy samiczka jest gotowa do składania jaj – zaczyna kopać bardzo długą norę i w niej składa 5-8 jaj. Podobno część samiczek hodowanych w niewoli ma problemy ze składaniem jaj i może dojść do ich zatrzymania, dlatego bardzo ważne jest to, by w terrarium było dużo wilgotnej ściółki w której przyszła mama będzie mogła spokojnie złożyć cenny ładunek. Gdy jaja zostaną zakopane, odkopujemy je i przenosimy do inkubatora (trzeba uważać by nie odwracać jaj gdyż może to spowodować śmierć zarodka). Inkubujemy je w temperaturze 28-30 st. Czas inkubacji zależy od wielu czynników i wynosi od 40-55 dni.

Opieka nad młodymi
Gdy młode wyklują się z jaj, bardzo delikatnie przenosimy je z inkubatora do {mosimage}małego terrarium. Najlepiej wyłożonego papierowymi ręcznikami. Młode xenagamy klują się często z dużym woreczkiem żółciowym, należy spokojnie poczekać aż cała zawartość woreczka zostanie zaabsorbowana a woreczek samoistnie uschnie. Absolutnie nie wolno pomagać jaszczurce w pozbyciu się woreczka. Po odpadnięciu tego magazynu substancji odżywczych jaszczurki zaczynają jeść. Młode agamki karmimy niewielkimi świerszczami i małymi wyliniałymi mącznikami. Trzeba bardzo uważać na maluchy ponieważ są bardzo małe i jeśli chcą potrafią być naprawde szybkie.
W terrarium powinna się znaleść płytka miseczka z wodą, niewielka skałka i np. sztuczna roślinka. Maluchy instynktownie szukają schronienia albo w liściach roślin albo w szczelinach skalnych i powinniśmy im to zapewnić.