Phrynosoma platyrhinos GIRARD, 1852
- Nadrzędna kategoria: Jaszczurki (Sauria)
- Kategoria: Frynosomy (Phrynosomatidae)
- Opublikowano: wtorek, 01, listopad 2005 03:00
- Agata Pawłowska
![]() ![]() |
Informacje podstawowe | |
| Nazwa łacinka | Phrynosoma platyrhinos | |
| Nazwa polska | ||
| Nazwa angielska | Desert Horned Lizard | |
| Nazwa niemiecka | ||
| Nazwa czeska | Ropušník plochonosý | |
| Rozmiary | 12-14cm | |
| Terrarium | suche, z częścią skalną i piaskiem jako ściółką 130x60x60cm dla haremu | |
| Długość życia | w niewoli zwykle 5-8 lat, na wolności dłużej | |
| Aktywność | dzienna | |
| Temperatura | dzień 28°C, noc 18-20°C, punktowo do 40°C | |
| Wilgotność | niska | |
| Pokarm | mrówki z rodzaju Pogonomyrmex | |
| Polecany dla | zaawansowanych | |
| Dymorfizm płciowy | prawie niewidoczny | |
| Stan prawny | CITES: NIE UE: NIE) Rejestracja: NIE (stan na 09.11.2009) | |
| Synonimy | Doliosaurus platyrhinos, Anota calidiarum, Anota calidiarum, Phrynosoma goodei | |
| Występowanie | USA (Wschodni Oregon, Południowe Idaho, Newada, Wschodnie Utah, Południowo-zachodnia Kalifornia, Zachodnia Arizona), Meksyk | |
| Uwagi | ||
Informacje wstępne, biotop
Phrynosoma platyrhinos zasadniczo dzieli się na dwa podgatunki: Phrynosoma platyrhinos calidiarum (południowa pustynna jaszczurka rogata) i Phrynosoma platyrhinos platyrhinos (północna pustynna jaszczurka rogata). Zamieszkują tereny suche, piaszczyste, przeważnie skąpo porośnięte roślinnością. Można ją spotkać również na terenach skalistych oraz na wydmach i tzw ruchomych piaskach. Są gorzej przystosowane do zimna od phrynosom krótkorogich i zawsze spotykane są na niższych terenach. Podgatunek nominalny zamieszkuje głównie południowo – zachodnie stany. Od południowo- zachodniego Oregonu, Idaho, poprzez Nevadę, Utah aż do północnego Meksyku. Bardzo podobnym do P. platyrhinos jest P. coronatum.
Wygląd
Podobnie jak większość phrynosom gatunek ten ma owalne, spłaszczone ciało, niewielką głowę na której widnieją wyraśne rogi oraz kolce na ciele. Sylwetką przypomina ropuchę – stąd też często nazywane są ropuchami rogatymi. P. platyrhinos mają stosunkowo długi jak na tą rodzinę ogon i ich charakterystyczną cechą są skierowane ku tyłowi średniej długości rogi wokół głowy. Ubarwienie zależy w dużej mierze od terenu na którym występują ponieważ stanowi naturalny kamuflaż gada. Np. w południowo-zachodnim Utah pustynne skały i piach mają kolor głębokiej czerwieni – na drodze ewolucji jaszczurki zamieszkujące te tereny mają czerwoną barwę chroniącą przed wzrokiem drapieżnika. Ogólnie paleta barw tego gatunku rozpoczyna się od szarego, poprzez żółtawy, rudy aż do głębokiej czerwieni. W poprzek ciała w dość dużych odstępach biegną zwykle czarne (lub ciemne – zależnie od terenu występowania)pasy, najwyraśniejsze na ogonie. Niektóre populacje mają bardzo jednolite barwy i te pasy są bardzo słabo widoczne. Gatunek ten osiąga zwykle do 14cm długości. Młode osobniki są bardzo podobne do dorosłych z tą różnicą, że mają krótsze i mniej widoczne rogi czaszkowe. Natomiast samce od samic można odróżnić po tym, że są mniejsze od partnerek, mają zgrubiałą podstawę ogona ponieważ znajduje się tam podwójny narząd płciowy hemipenis oraz maja bardziej widoczne pory udowe.
Zachowanie
Jest to gatunek aktywny za dnia. Okres największej aktywności przypada zwykle od kwietnia do lipca na niższych terenach. Natomiast na wyższych od maja do września. Podczas zimy zapadają w sen. Hibernują zakopane w piasku. Podobną technikę stosują gdy jest im za gorąco. Nie na wszystkich terenach gatunek ten zapada w sen – na cieplejszych zmniejsza się tylko ich aktywność. Z kryjówek wychodzą zwykle w marcu.
By uniknąć zagrożenia i odstraszyć agresora stosują następujące techniki: nadymają się, zamierają w bezruchu wykorzystując doskonały kamuflaż, zakopują się w piasku lub w przypadku skrajnego zagrożenia pryskają w pysk i oczy strużką krwi z kącików oczu.
Rozmnażanie
Phrunosoma platyrhinos podobnie jak większość phrynosom składa jaja. Sezon godowy trwa od kwietnia do czerwca natomiast samice składają jaja zwykle od maja do lipca. Zwykle składają ok. 7 jaj dwa razy do roku. Inkubacja trwa 50 –60 dni. Po tym czasie wykluwają się bardzo zbliżone wyglądem do rodziców młode phrynosomki. Rodzice nie opiekują się potomstwem. Gatunek ten osiąga dojrzałość po ok. 22 miesiącach.
Pożywienie:
Jak wszystkie phrynosomy ten gatunek żywi się przede wszystkim mrówkami. żniwiarkami (Pogonomyrmex spp.). Z powodu sprowadzenia agresywnych mrówek ogniowych populacje rodzimych żniwiarek są wypierane ze terenów na których żyły dotychczas co dla wybrednych i gustujących wyłącznie rodzimych gatunkach phrynosom oznacza brak pokarmu. Aby zdobyć wystarczającą ilość pożywienia każdy osobnik musi mieć na swoim terytorium kilka kolonii tych mrówek. Dzięki temu iż te owady mają mocno toksyczny jad – jaszczurki mogą prawidłowo trawić. Największa aktywność gadów przypada dokładnie w największej aktywności żniwiarek. Podstawą wszystkich jaszczurek rogatych są mrówki z rdz. Pogonomyrmex spp. – stanowią 88% - 90% diety tego gatunku ale zjadają one również koniki polne, pająki, żuki i larwy żuków i inne bezkręgowce. Zwierzęta te nie przemierzają dużych odległości w poszukiwaniu pokarmu, zwykle siadają przy mrowisku i czekają aż jedzenie samo do nich przyjdzie. Oszczędzają w ten sposób energię i żaden zbędny ruch nie zwabia do nich drapieżników. Zwykle w czasie gdy zaspokoją głód robi się za ciepło by mogły pozostać na słońcu – szukają wtedy cienia lub zakopują się w piasku. Phrynosoma platyrhinos jest jednym z gatunków które preferują dodatek roślinny w diecie.
Mrówki żniwiarki (Pogonomyrmex)
Pogonomyrmex nazywane są mrówkami żniwiarkami – zamieszkują suche, jałowe tereny Północnej i Południowej Ameryki. Istnieją 22 gatunki tych mrówek. Zwykle są dużymi, rzucającymi się w oczy ciemnobrązowymi lub czerwonymi owadami pełniącymi ważną ekologiczną rolę roznosząc nasiona oraz pełnią one rolę czyścicieli. Znane są też z powodu bardzo bolesnych ukąszeń. Mają mocno toksyczny jad który powoduje u człowieka silny ból trwający ok. 4 godziny oraz obrzęk. Kolonia żyje przeciętnie 15 lat. Obecnie jest ich coraz mniej z powodu używania pestycydów, sprowadzenia bardzo agresywnych mrówek ogniowych (Solenopsis invicta) oraz z powodu phrynosom.
Drapieżniki i zagrożenia.
Phrynosomy padają ofiarą orłów, sokołów, niektórych gatunków gekonów, węży oraz kojotów. W ostatnim czasie dużym zagrożeniem dla populacji stał się nadmierny odłów (zabroniony już w niektórych stanach) oraz przywiezienie na tereny ich występowania mrówek ogniowych niszczących populacje rodzimych mrówek z rodzaju pogonomyrmex.
Uwagi:
Jest to gatunek dość łatwo oswajający się i oprócz specyficznej diety którą trzeba mu zapewnić nie powinien sprawiać większych problemów. Niektóre nieoswojone osobniki podczas trzymania ich w ręku mogą usilnie starać się wbić w rękę swoje rogi czaszkowe
Wygląd
Podobnie jak większość phrynosom gatunek ten ma owalne, spłaszczone ciało, niewielką głowę na której widnieją wyraśne rogi oraz kolce na ciele. Sylwetką przypomina ropuchę – stąd też często nazywane są ropuchami rogatymi. P. platyrhinos mają stosunkowo długi jak na tą rodzinę ogon i ich charakterystyczną cechą są skierowane ku tyłowi średniej długości rogi wokół głowy. Ubarwienie zależy w dużej mierze od terenu na którym występują ponieważ stanowi naturalny kamuflaż gada. Np. w południowo-zachodnim Utah pustynne skały i piach mają kolor głębokiej czerwieni – na drodze ewolucji jaszczurki zamieszkujące te tereny mają czerwoną barwę chroniącą przed wzrokiem drapieżnika. Ogólnie paleta barw tego gatunku rozpoczyna się od szarego, poprzez żółtawy, rudy aż do głębokiej czerwieni. W poprzek ciała w dość dużych odstępach biegną zwykle czarne (lub ciemne – zależnie od terenu występowania)pasy, najwyraśniejsze na ogonie. Niektóre populacje mają bardzo jednolite barwy i te pasy są bardzo słabo widoczne. Gatunek ten osiąga zwykle do 14cm długości. Młode osobniki są bardzo podobne do dorosłych z tą różnicą, że mają krótsze i mniej widoczne rogi czaszkowe. Natomiast samce od samic można odróżnić po tym, że są mniejsze od partnerek, mają zgrubiałą podstawę ogona ponieważ znajduje się tam podwójny narząd płciowy hemipenis oraz maja bardziej widoczne pory udowe.
Zachowanie
Jest to gatunek aktywny za dnia. Okres największej aktywności przypada zwykle od kwietnia do lipca na niższych terenach. Natomiast na wyższych od maja do września. Podczas zimy zapadają w sen. Hibernują zakopane w piasku. Podobną technikę stosują gdy jest im za gorąco. Nie na wszystkich terenach gatunek ten zapada w sen – na cieplejszych zmniejsza się tylko ich aktywność. Z kryjówek wychodzą zwykle w marcu.
By uniknąć zagrożenia i odstraszyć agresora stosują następujące techniki: nadymają się, zamierają w bezruchu wykorzystując doskonały kamuflaż, zakopują się w piasku lub w przypadku skrajnego zagrożenia pryskają w pysk i oczy strużką krwi z kącików oczu.
Rozmnażanie
Phrunosoma platyrhinos podobnie jak większość phrynosom składa jaja. Sezon godowy trwa od kwietnia do czerwca natomiast samice składają jaja zwykle od maja do lipca. Zwykle składają ok. 7 jaj dwa razy do roku. Inkubacja trwa 50 –60 dni. Po tym czasie wykluwają się bardzo zbliżone wyglądem do rodziców młode phrynosomki. Rodzice nie opiekują się potomstwem. Gatunek ten osiąga dojrzałość po ok. 22 miesiącach.
Pożywienie:
Jak wszystkie phrynosomy ten gatunek żywi się przede wszystkim mrówkami. żniwiarkami (Pogonomyrmex spp.). Z powodu sprowadzenia agresywnych mrówek ogniowych populacje rodzimych żniwiarek są wypierane ze terenów na których żyły dotychczas co dla wybrednych i gustujących wyłącznie rodzimych gatunkach phrynosom oznacza brak pokarmu. Aby zdobyć wystarczającą ilość pożywienia każdy osobnik musi mieć na swoim terytorium kilka kolonii tych mrówek. Dzięki temu iż te owady mają mocno toksyczny jad – jaszczurki mogą prawidłowo trawić. Największa aktywność gadów przypada dokładnie w największej aktywności żniwiarek. Podstawą wszystkich jaszczurek rogatych są mrówki z rdz. Pogonomyrmex spp. – stanowią 88% - 90% diety tego gatunku ale zjadają one również koniki polne, pająki, żuki i larwy żuków i inne bezkręgowce. Zwierzęta te nie przemierzają dużych odległości w poszukiwaniu pokarmu, zwykle siadają przy mrowisku i czekają aż jedzenie samo do nich przyjdzie. Oszczędzają w ten sposób energię i żaden zbędny ruch nie zwabia do nich drapieżników. Zwykle w czasie gdy zaspokoją głód robi się za ciepło by mogły pozostać na słońcu – szukają wtedy cienia lub zakopują się w piasku. Phrynosoma platyrhinos jest jednym z gatunków które preferują dodatek roślinny w diecie.
Mrówki żniwiarki (Pogonomyrmex)
Pogonomyrmex nazywane są mrówkami żniwiarkami – zamieszkują suche, jałowe tereny Północnej i Południowej Ameryki. Istnieją 22 gatunki tych mrówek. Zwykle są dużymi, rzucającymi się w oczy ciemnobrązowymi lub czerwonymi owadami pełniącymi ważną ekologiczną rolę roznosząc nasiona oraz pełnią one rolę czyścicieli. Znane są też z powodu bardzo bolesnych ukąszeń. Mają mocno toksyczny jad który powoduje u człowieka silny ból trwający ok. 4 godziny oraz obrzęk. Kolonia żyje przeciętnie 15 lat. Obecnie jest ich coraz mniej z powodu używania pestycydów, sprowadzenia bardzo agresywnych mrówek ogniowych (Solenopsis invicta) oraz z powodu phrynosom.
Drapieżniki i zagrożenia.
Phrynosomy padają ofiarą orłów, sokołów, niektórych gatunków gekonów, węży oraz kojotów. W ostatnim czasie dużym zagrożeniem dla populacji stał się nadmierny odłów (zabroniony już w niektórych stanach) oraz przywiezienie na tereny ich występowania mrówek ogniowych niszczących populacje rodzimych mrówek z rodzaju pogonomyrmex.
Uwagi:
Jest to gatunek dość łatwo oswajający się i oprócz specyficznej diety którą trzeba mu zapewnić nie powinien sprawiać większych problemów. Niektóre nieoswojone osobniki podczas trzymania ich w ręku mogą usilnie starać się wbić w rękę swoje rogi czaszkowe



