Gekon orzęsiony (Rhacodactylus ciliatus Guichenot, 1866)
- Nadrzędna kategoria: Jaszczurki (Sauria)
- Kategoria: Gekony (Gekkonidae)
- Opublikowano: poniedziałek, 02, styczeń 2006 02:00
- Joanna Pychińska
{2jtab:Start}
  |
Informacje podstawowe | |
| Nazwa łacińska | Rhacodactylus ciliatus | |
| Nazwa polska | Gekon orzęsiony | |
| Nazwa angielska | Crested Gecko, Eyelash Gecko | |
| Nazwa niemiecka | Kronengecko | |
| Nazwa czeska | Pagekon ušatý, pagekon řasnatý | |
| Rozmiary | do 25cm, przeciętnie 20cm | |
| Terrarium | minimum 45x45x60cm dla 1-3 osobników | |
| Długość życia | około 20 lat | |
| Aktywność | nocna | |
| Temperatura | 22-25 stopni | |
| Wilgotność | 55-80%, spryskujemy raz na dobę - wieczorem | |
| Pokarm | mieszany | |
| Polecany dla | początkujących | |
| Dymorfizm płciowy | widoczny | |
| Stan prawny | CITES: NIE UE: NIE Rejestracja: NIE (stan na 01.12.2011) | |
| Synonimy | Correlophus ciliatus | |
| Występowanie | Nowa Kaledonia | |
| Uwagi | . | |
Uznany za gatunek wymarły, a ponownie odkryty i opisany w 1994 roku gekon orzęsiony czyli Rhacodactylus ciliatus stał się od tamtego czasu ulubieńcem terrarystów z całego świata. W Stanach Zjednoczonych robi błyskawiczną karierę, swoją popularnością dorównuje gekonowi lamparciemu. Również w Polsce staję się coraz popularniejszy. Zachwyca niebanalną urodą oraz mnogościom odmian barwnych. Pierwszy człon jego nazwy wywodzi się z greckiego Rhakos, co znaczy kolec i Dactylus co znaczy palec. Natomiast drugi człon ciliatus wywodzący się z łaciny oznacza grzywkę lub rzęsy.
Pochodzenie
Gekon orzęsiony jak również pozostałe gekony z rodzaju Rhacodactylus pochodzą z Nowej Kaledonii, wysp leżących między Australią a Nową Zelandią. Na wyspach panuje łagodny tropikalny klimat. Temperatury wynoszą średnio 24°C w skali roku, jednak potrafią wahać się w tzw. półroczu zimowym trwającym od kwietnia do listopada od 17-23°C do 26-29°C w półroczu letnim, które trwa od grudnia do marca. Wilgotność powietrza wynosi około 70%. Ukształtowanie wysp jest dwojakie. Tereny przybrzeżne to tereny nizinne, w głąb wyspy ukształtowanie zaczyna się zmieniać na skaliste, górzyste.
Długość i tryb życia, budowa ogólna i zachowanie
Gekony te są zwierzętami długowiecznymi. Szacuje się, że w niewoli mogą żyć nawet ponad 20 lat. Warto więc przed zakupem takie zwierzęcia zastanowić się czy jesteśmy w stanie zapewnić mu wszystkie wymagane warunki, poświęcić odpowiednią uwagę, a w razie potrzeby zapewnić pomoc weterynarza specjalisty. Zwierzęta te prowadzą nocny tryb życia i są gekonami pół-nadrzewnymi. Dnie przesypiają ukryte w częściach roślin blisko ziemi lub bezpośrednio na niej, by wieczorami wspinać się na krzewy i drzewa w poszukiwaniu pokarmu.
Gekon orzęsiony dorasta do 25cm długości (wraz z ogonem), dorosłe, przeciętne osobniki mają 20-22cm i ważą 40-50g, jednak rekordziści osiągają wagę nawet 65g. Długość samego ciała bez ogona wynosi około 11 cm. Osobniki po wykluciu mierzą około 7,5 cm i ważą 1,5 g. Charakterystyczną cechą tego gatunku są łuski w kształcie rzęs, układające się w „grzebień” zaczynający się nad oczami zwierzęcia, biegnący przez cały jego tułów, aż do nasady ogona. Gekony te posiadają trójkątną, lekko spłaszczoną głowę. Budowa ciała jest krępa. Ich oczy pozbawione są powiek, dlatego gekony często oblizują je swym długim, elastycznym językiem by utrzymać je w czystości i zachować odpowiednią wilgotność. Oczy chronione są przed urazami pojedynczą łuską. Podczas snu oczy gekona są zapadnięte w głąb czaszki i częściowo przykryte rzęskami. Gekony orzęsione posiadają w każdej kończynie po 5 szerokich palców zakończonych pazurem. Spodnia strona łap zaopatrzona jest w przylgi, które zbudowane są z tysięcy mikroskopijnych włosków zwanych szczecinkami, które pozwalają gekonom bez problemu przemieszczać się po gładkich, pionowych powierzchniach. Posiadają chwytny, maczugowato zakończony ogon, dodatkowo ułatwiający poruszanie się nad ziemią. Gekon orzęsiony posiadają niewielkie ząbki, które uniemożliwiają im żucie pokarmu, dlatego też wybiera dojrzałe lub nawet przejrzałe, miękkie owoce, a upolowane owady jest w stanie zabić przed połknięciem. Jak większość gadów, gekony te zrzucają okresowo stary naskórek, tzw wylinkę. Gdy gekon ma zamiar przejść wylinkę jego skóra staję się matowa i przybiera szarawy odcień. Gekony często zdejmują z siebie stary naskórek przy pomocy swoich szczęk lub przez ocieranie się o drewno, korę czy inne elementy wystroju terrarium.
Gekony orzęsione są zdolne do wydawania dźwięków przypominających warknięcia, mlaskanie, klikanie, trzaski czy piski. Dźwięki te są obserwowane u gekonów trzymanych w grupach i wyrażają irytacją, chęć pokrycia lub są to sygnały ostrzegawcze dla drugiego osobnika.
Odmiany barwne i strukturalne
Gekony orzęsione są zwierzętami polimorficznymi, co oznacza, że w naturze występuje wiele odmianach barwnych i wzorów. Należy mieć na uwadze, że cechy te kodowane są przez różne geny, dlatego też nie można mieć pewności odnośnie wzoru i ubarwienia młodych po określonych rodzicach. Bardzo często zdarza się tak, że bliźniacze młode mają zupełnie różny wygląd. Dodatkowo gekony zaliczane do tej samej odmiany mogą znacznie różnić się od siebie wyglądem.
1. Kolory
Buckskin - brunatno-brązowy gekon o różnych odcieniach, od jasno-beżowego do niemal czarnego.
Żółty (yellow) - różne odcienie
Czerwony (red) - rożne odcienie
Pomarańczowy (orange, tangerine) - różne odcienie
Zielony (green, olive) - różne odcienie
Czekoladowy (chocolate)
2. Wzory
Patternless - cały w jednym kolorze; może mieć jednak bardzo blade delikatne wzory.
Moonglow - gekon z odmiany Patternless cały w kolorze białym
Bi-colour - w jednym kolorze, ale dwóch odcieniach, ciało ma jeden odcień z reguły ciemniejszy, a grzbiet i głowa inny.
Flame (Fire) - charakteryzuje się kolorowym, grzbietowym pasem, ciągnącym się od głowy aż do nasady ogona. Na kończynach i bokach ciała dominuje raczej podstawowa barwa, lecz mogą występować niewielkie jaśniejsze przebarwienia.
Harlequin - odmiana Flame z wyraźniejszymi, większymi przebarwieniami na bokach ciała i kończynach. W ostatnich latach wyhodowano odmianę Extreme Harlequin, którą cechuje spotęgowana ilość wzoru harlequin, która zajmuje 85-90% ciała.
Green flame/harlequin - odmiana flame lub harlequin, gdzie standardowe brązowe lub oliwkowe tło jest zastąpione przez zielonkawe.
Red flame/harlequin - czerwone tło i żółte lub kremowe wzory.
Chevron-back - odmiana Flame lub Harlequin, u której jasny pas na grzbiecie jest przerywany v-kształtnymi liniami.
Pinstripe - jest odmianą Flame albo Harlequin, u której pas na grzbiecie jest obramowany białym lub kremowym paskiem. Gdy wzór jest pełny mówi się pełne obramowanie (full pinstripes), jeśli występują luki w obramowaniu mówi się "częściowe obramowanie" (partial pinstripes ), jednak nie mogą one być mniejsze niż 50% obramowania. Jeżeli pasek jest ciemniejszy niż cały gekon mówi się na to "odwrotne obramowanie" (reverse pinstriping).
Tiger - gekon ma jasne ciało, a ciemniejsze pasy przebiegają z jednej strony na drugą przez grzbiet, czasem wzory występują również na głowie.
Brindle - taka sama kolorystyka jak przy odmianie Tiger, jednak wzory są intensywniejsze, ciemniejsze pasy są szersze i znajdują się bliżej siebie.
Marble - kolejny wariant odmiany Tiger, jednak podstawowy kolor jest niemal całkowicie przykryty przez pasy. Odmiana ta jest bardzo często mylona z odmianą Extreme Harlequin.
Pox - również wariant odmiany Tiger, jednak wzór składa się z linearnych kropeczek. Im więcej kropeczek tym wyższa jakość i jak u wszystkich Tigerów im większy kontrast tym lepsza jakość.
Peppered – odmiana ta cechuje się występowaniem kropek, których liczba nie przekracza 50. Kropki są niewielkich rozmiarów. Dalmatian – odmiana ta cechuje się występowaniem czarnych kropek (czasem czerwonych lub oliwkowych) mniej lub bardziej licznie występujących na ciele gekona, szacuje się, że liczba kropek powinna mieścić się w zakresie 35-100. Często zdarza się że występuje z innymi odmianami takimi jak harlequin, dając odmianę "harlequin dalmatian" albo flame dając odmianę "flame dalmatian" itd.
Super Dalmatian -ze znaczeniami dalmatian większymi i liczniejszymi niż przeciętnie, ponad 100 kropek na ciele.
Blusher - odmianę tę charakteryzuje wyraźnie inna barwa gardła niż tło, najczęściej w kolorze różowym, czerwonym czy żółtym. Kolor ten może zaczynać się przy końcu głowy i sięgać aż do początku przednich łap. Jest to niezależna cecha i może występować w połączeniu z innymi.
3. Struktury - Dotyczą wyglądu głowy i ciała gekona
Crowned - osobniki tej odmiany charakteryzują się większą, bardziej spłaszczoną głową i bardzo silnie rozwiniętymi kolcami na głowie.
Arrow Head - osobniki tej odmiany charakteryzują się tym, że kształt ich głowy przypomina grot strzały, obecnie jest to najbardziej pożądany wygląd głowy.
Bald - osobniki tej odmiany charakteryzują się tym, że łuski na głowie są niewielkich rozmiarów lub ich prawie nie ma. Jest to cecha niepożądana.
Furry - osobniki tej odmiany charakteryzują się tym, że łuski wzdłuż głowy i grzbietu są powiększone,
Horned - osobniki tej odmiany charakteryzują się tym, że w najszerszym punkcie ich głowy posiadają dwie łuski, które są większe i szersze od pozostałych. Często ich kolor jest biały lub kremowy
Thorned - osobniki tej odmiany charakteryzują się tym, że w najszerszym punkcie ich głowy występuje skupisko łusek, które skierowane są w różnym kierunku (w dół, w górę, do tyłu). Jest to bardzo rzadka odmiana.
Phantom pinstripe - znany również jako "patternless pinstripe", jest to odmiana strukturalna, a nie barwna jak pinstripe. Jest to gekon pinstripe u którego wzór jest nieobecny ale wypukłe łuski obramowania są widoczne; także jest zwykle ślad po bocznych wzorach. Różnica między tym a normalnym gekonem jest taka, że grzbietowe łuski grzebienia są podniesione i kolczaste bardziej niż małe, okrągłe łuski jakie ma większość gekonów.
4. Designer morphs - Są to nowe kolory i wzory uzyskiwane przez hodowców
Blond - bardzo ciemne tło (czarne lub ciemno brązowe, im ciemniejsze tym lepiej) z kremowymi lub białymi znaczeniami harlequin (im jaśniejsze tym lepiej). Jeśli tło nie jest ciemne odmianę nazywamy Creams.
Lavendar - jest to nowy kolor, który występuje jedynie przy odmianach Flame lub Harleqiun, charakteryzuje się tym, że tło jest delikatnie fioletowe, najczęściej jednak wygląda jak szare.
Creamsicle - znaczenia harlequin, ale z pomarańczowym tłem i żółtymi, białymi lub kremowymi dodatkami na głowie i grzbiecie.
Halloween – brązowo-pomarańczowy gekon odmiany Flame
White fringed – charakteryzuje się białymi pasami na tylnej krawędzi kończyn tylnych. Jest to niezależna cecha i może występować w połączeniu z innymi.
White knees – charakteryzuje się występowaniem białych pasm na stawach kolanowych tylnych kończyn, często występuje w połączeniu z White fringed
White dalmatian – wariant odmiany Dalmatian, u takich osobników na bokach ciała pojawiają się białe plamy występujące razem z czarnymi.
Lichen - u takich osobników występują duże bezkształtne plamy w kolorze zielonym, czasem przypominające pleśń. Czasem plamki mogą stawać się ciemniejsze.
Cluster – kropki na ciele są skupione w jednym miejscu, a nie rozłożone równomiernie
Portholes – po bokach ciała występują 3-4 zgrupowania wydłużonych łusek koloru białego, ułożonych poziomo
Solid back – grzbiet gekona jest jednolitego koloru
Lateral Pinstripe - odmianę tą charakteryzuje pozioma jaśniejsza linia biegnąca przez bok ciała nad kolorowym wzorem. Jak każdy Pinstripe może być pełny lub nie.
Tricolour – u takiego gekona powinny być wyraźnie widoczne trzy kolory, które powinny przechodzić jeden w drugi,tworzyć wyraźny kontrast i procentowo zajmować podobną powierzchnię ciała.
Zmiany koloru oraz jego intensywności
Młode gekony orzęsione są zwykle intensywnie ubarwione, jednak na podstawie wyglądu maluszka nie można mieć pewności jakie będzie jego ubarwienie w przyszłości, gdyż będzie się ono zmieniać wraz z wiekiem gekona, stanem psycho-fizycznym zwierzęcia czy porą dnia. Dotyczy to zarówno podstawowej barwy jak i jego wzorów. Aby osiągnąć swój ostateczny wygląd gekony potrzebują do 14 miesięcy. Zmiana intensywność ubarwienia występuje również w ciągu doby, zwykle są to zmiany bardzo subtelne. Śpiące w dzień gekony mają bledsze ubarwienie „fire down”, które staje się intensywniejsze w porze ich aktywności, żerowania, pod wpływem stresu lub innego rodzaju pobudzenia (kopulacja). Intensyfikacja wybarwienia nazywana jest „fire up". Przejście ze stadium „fire down” w stadium „fire up” jest czasem tak spektakularne, że patrząc na danego gekona w różnych porach dnia można się zastanawiać czy to aby na pewno ten sam gekon. Zdarza się również, że osobniki, które podczas swojego wypoczynku są częściowo przykryte np. przez liście roślin, a pozostała ich część ciała jest wystawiona na działanie promieni słonecznych, są wybarwione tylko częściowo. Takie stadium nazywane jest „misfire”.
Autotomia
Gekony orzęsione zdolne są do odrzucania swojego ogona w sytuacjach stresowych czy nawet zagrażających życiu. Pozwala to gekonom uciec przed drapieżnikiem, który skupia się na drgającym jeszcze przez jakiś czas ogonie. Zwierzęta te nie regenerują utraconego ogona. W miejscu w którym jaszczurka straciła ogon widnieje tylko króciutki wyrostek. Gdy nasz pupil odrzuci ogon nie należy się tym martwić, gdyż dorosłe osobniki żyjące na wolności są pozbawione ogonów i bardzo dobrze sobie bez nich radzą. Należy wtedy zapewnić mu dużo spokoju oraz przenieść go do czystego, wyłożonego papierowymi ręcznikami pojemnika. Rany nie trzeba dezynfekować. Powinniśmy być jednak świadomi, że gekon, który odrzucił ogon, traci wraz z nim duże rezerwy tłuszczu oraz wapnia., dlatego dobrze jest zapewnić mu odżywcze pożywienie i dodatkową suplementacje mineralno-witaminową.
Dymorfizm płciowy
Samce mają bardzo wyraźne zgrubienia ogona świadczące o obecności podwójnego narządu kopulacyjnego – hemipenisa, obszar ten jest okrągły, dzielący się na dwa wybrzuszenia i staje się widoczny bardzo dobrze między 4-8 miesiącem życia. Ponadto obecne są pory preanalne, widoczne w postaci drobnych, czarnych kropek umiejscowionych w środku łuski, układające się w charakterystyczny pas pomiędzy tylnymi nogami. Samce osiągają dojrzałość płciową około 9-12 miesiąca życia. U samicy nasada ogona za szparą kloakalną jest nieco uwypuklona i ma kształt trójkąta. Nie stwierdza się również porów. Samica osiąga dojrzałość płciową około 14-18 miesiąca życia.
Terrarium
Terrarium powinno stwarzać jak najlepsze środowisko życia dla jaszczurki i odpowiadać warunkom naturalnym- w tym wypadku zapewnić ciepły i dość wilgotny klimat. W ciepłych mieszkaniach gekony mogą być trzymane w nieogrzewanych terrariach.
Temperatura
Najbardziej odpowiednia temperatura to taka, która mieści się w przedziale między 22 a 26° Celsjusza w dzień, więc taka jaka panuje w wielu mieszkaniach. W zbyt wysokiej temperaturze, powyżej 29° gekony nie czują się komfortowo, są zestresowane, a przegrzanie może być przyczyną ich chorób i w konsekwencji śmierci. W nocy minimalny spadek temperatury o 2-3° jest wskazany.
Oświetlenie
Gekon orzęsiony jest zwierzęciem nocnym, który dnie przesypia ukryty wśród roślinności, dlatego intensywne oświetlenie terrarium nie jest wskazane, gdyż męczy zwierzęta. Powinniśmy zachować jednak cykl dzień-noc, gdzie dzień będzie trwał około 12 godzin. Praktycznym, jak i bardzo ekonomicznym rozwiązaniem są panele z diodami led emitującymi światło białe ciepłe. Paski te zajmują niewiele miejsce i nie emitują dodatkowego, niepotrzebnego ciepła. Nocną obserwacje zwierzęcia ułatwią nam czerwone diody led. Gatunek ten nie wymaga naświetlania lampami UVB.
Wilgotność, woda i wentylacja.
Względna wilgotność powietrza powinna być utrzymywana na poziomie 55-80%. Uzyskujemy ją poprzez regularne, obfite spryskiwanie terrarium, najczęściej raz dziennie, wieczorem. Spryskiwać należy tak, by krople wody osiadały na elementach wyposażenia terrarium i ściankach, aby gekony mogły je spijać. Oprócz spryskiwania powinniśmy wstawić do terrarium płytką miseczkę z wodą, gdyż parująca woda odrobinę podnosi wilgotność oraz nasz pupil ma wtedy stały dostęp do wody. Stała, wysoka wilgotność sprzyja rozwojowi bakterii, grzybów i roztoczy oraz niekorzystnie wpływa na stan zdrowia zwierzęcia, w szczególności prowadzić może do problemów z układem oddechowym. Z kolei zbyt niski poziom wilgotności może przyczynić się do zaburzeń w procesie linienia, szczególnie na końcówkach palców i ogona. Stary naskórek będzie uciskał na obwodowe naczynia krwionośne, co prowadzi do martwicy danej części ciała. Jeżeli chodzi o wentylacje, to powinna ona zapewnić stały dopływ świeżego powietrza i jednocześnie pozwalać na odparowanie wilgoci.
Obsada terrarium
Maluszki
Gekony o nieokreślonej płci najlepiej utrzymywać pojedynczo. Najmłodsze gekony o podobnej wielkości można trzymać razem, jednak samce wchodzące w okres dojrzewania, co ma miejsce około szóstego-ósmego miesiące życia nie tolerują obecności drugiego samca.
Podrostki
Młode samice mogą być trzymane w tym samym terrarium, jeśli tylko mają podobną wielkości. Młode samce nie mogą być trzymane razem z samicami, aby uniknąć przedwczesnego pokrycia. Młodego samca nie należy również dołączać do dorosłych samców, ze względu na jego bezpieczeństwo. Powinien mieć własne, osobne terrarium.
Dorosłe
Dorosłe gekony mogą być trzymane w parach lub haremach, maksymalnie trzy samice na jednego samca. Dorosłe samice mogą być trzymane razem. Należy bacznie obserwować samca, gdyż jego uwaga może skupić się tylko na jednej samicy.
Rozmiar terrarium
Dla gekonów o wadze 2-6 gram odpowiednie będzie terrarium lub fauna boks o wymiarach 30x20x20cm, natomiast osobniki starsze o wadze 8-14g będą się komfortowo czuły w fauna boksach, których wymiary będą zbliżone do 40x20x30cm (w kolejności: długość x szerokość x wysokość). Takie pojemniki zapewnią gekonom dużo miejsca i jednocześnie umożliwiają łatwe odnalezienie pokarmu. Jeżeli chcielibyśmy trzymać większą grupę należy pamiętać, aby z każdym nowym gekonem powiększać terrarium lub fauna boks o minimum 20%. Gdy nasz pupil urośnie należy pomyśleć o większym terrarium. Chcąc zapewnić mu komfort powinniśmy wybrać terrarium o minimalnych rozmiarach 30x30x60cm (w kolejności: długość x szerokość x wysokość) - w takim terrarium możemy trzymać 1 gekona. Terrarium dla pary lub haremu składającego się z jednego samca i dwóch samic powinno mieć minimalne wymiary 45x45x60cm. Jeżeli zdecydujemy się na harem składający się z trzech samic i jednego samca to minimalne wymiary terrarium powinny wynosić 50x50x70cm.
Wybór podłoża
Istnieje wiele dyskusji odnośnie wyboru najlepszego podłoża dla gekonów. Wielu hodowców przestrzega przed luźnym podłożem takim jak piasek, który może zostać zjedzone przez gekony np. podczas polowania i doprowadzić do zatkania przewodu pokarmowego. Uważa się, że dla młodych gekonów orzęsionych najlepszym podłożem jest ręcznik papierowy. Można go łatwo i szybko wymienić, pozwala on na kontrolowanie wypróżniania się gekona. Odpowiednie podłoże możemy wybierać z produktów przeznaczonych do terrariów wilgotnych takich jak: torf, włókno lub kostka kokosowa, kora. Jeżeli chcielibyśmy posadzić w terrarium żywe rośliny podłoże powinniśmy dopasować również do ich wymagań.
Elementy wystroju
Ściany terrarium można zostawić puste. Jednak bardziej cieszy oko i napawa dumą terrarium dekoracyjne, które bardzo łatwo i przyjemnie się dekoruje. Na tylnej ścianie można zamontować piankowe tło, imitujące skałę czy korzenie. Ciekawym pomysłem jest korek prasowany, który możemy dostać w sklepach terrarystycznych lub marketach budowlanych typu Obi, Castorama, Leroy Merlin, dodatkowo markety te proponują nam różne wersje kolorystyczne korka. Nie ma żadnych przeciwwskazań by zasadzić żywe rośliny, które są bezpieczne dla naszych pupili takich jak np.: kroton pstry (Codiaeum variegatum), Epipremnum złociste (Epipremnum pinnatum), dracaena, nefrolepis wyniosły (Nephrolepis exaltata), Dracena Sandera inaczej Lucky Bamboo (Dracaena sanderiana), Stromanta miła (Stromanthe amabilis), Guzmania oraz Nidularium. Gekony nie będą ich podgryzać. Roślinom tym należy zapewnić odpowiednie oświetlenie by mogły rosnąć. Prostsze w użyciu są rośliny sztuczne. Wyposażenie uzupełniają liany, konary i kawałki rur korkowych, kryjówki np. ze skorupy kokosa. Bardzo ważną kwestią o której musimy pamiętać jest bezpieczeństwo naszego pupila. Gekony lubią skakać, jednak nie zawsze lądują tam, gdzie by chciały. Z tego względu w terrarium nie powinno być żadnych ostrych gałązek czy roślin z kolcami, o które mogłyby zrobić sobie krzywdę.
Żywienie
Gekony z rodzaju Rhacodactylus są jaszczurkami wszystkożernymi. Na wolności ich dieta składa się z drobnych bezkręgowców, miękkich owoców oraz soku drzew i nektaru. W niewoli mamy do wyboru kilka wariantów żywienia.
Pierwszy sposób opiera się tylko i wyłącznie na komercyjnej karmie Repashy’ego, która dostępna jest już w naszym kraju i jest stosunkowo niedrogim rozwiązaniem. Dieta ta zawiera już wszystkie niezbędne gekonowi składniki, zarówno odżywcze jak i mineralno-witaminowe. Karma jest pod postacią proszku i występuje w dwóch odmianach, jako jednoskładnikowa lub dwuskładnikowa, która to zawiera tzw. bazę oraz osobno smak. Posiłek przygotowuje się mieszając proszek z wodą w odpowiedniej proporcji. Ten sposób żywienia jest najbardziej odpowiedni dla początkujących terrarystów. Młodym gekonom karmę podajemy codziennie wieczorem, dorosłym osobnikom możemy podawać karmę co drugi dzień. Według producenta karmy, powinna ona być usunięta na drugi dzień, jednak z moich obserwacji wynika, że niektóre gekony chętniej jedzą karmę, która stoi już ponad 24 godziny. Jednak w tym wypadku należy upewnić się czy nie jest ona za bardzo wyschnięta i czy nie zaczyna pleśnieć. W takim przypadku należy ją bezzwłocznie usunąć z terrarium. W przypadku stosowania karmy nie ma konieczności podawania owadów. Jest to jednak dieta bardzo monotonna i po jej dłuższym stosowaniu zwierzęta mogą wykazywać niechęć do jedzenia. Należy jednak pamiętać, że młodym szybko rosnącym gekonom oraz samicom w okresie rozrodczym powinno się podawać dodatkowo wapń.
Drugi wariant zawiera opisaną wyżej karmę oraz dodatek owadów. W przypadku takiego żywienia owady podajemy 1-2 razy w tygodniu, nie podając tego dnia karmy lub dając jej mniejszą ilość. Owady przed skarmieniem powinny być odpowiednio żywione w myśl zasady „jesteś tym co jesz”. Ważne jest również obsypywanie bezkręgowców przed skarmieniem dodatkiem mineralno-witaminowym w przypadku częstszego karmienia nimi. W żywieniu gekonów najczęściej używanymi owadami są: świerszcze, karaczany, szarańcze, larwy moli woskowych, larwy mącznika młynarka. Należy mieć na uwadze że często dorosłe osobniki nie przejawiają już takiego dużego zainteresowania żywym posiłkiem jak to ma miejsce w przypadku młodych. W tym wypadku można z nich zrezygnować lub spróbować podać coś większego np. karaczany argentyńskie. Jedno o czym musimy pamiętać, to fakt że wielkość owada nie powinna przekraczać długości zawartej między oczami gekona. W przeciwnym wypadku może się skończyć problemami zdrowotnymi, łącznie ze śmiercią w wyniku udławienia. Najlepiej jest podawać owady pojedynczo obserwując czy zwierze jest jeszcze nimi zainteresowane, zostawienie większej ilości zwierząt karmowych w zbiorniku może zakończyć się pogryzieniem przez nie naszego podopiecznego.
Kolejną możliwością jest dołączenie do karmy oraz owadów kolejnego składnika diety jakim są owoce. Nie należy stosować owoców cytrusowych (organizm gekonów nie radzi sobie z nadmiarem kwasu cytrynowego), awokado oraz nadmiernych ilości bananów, gdyż mogą one powodować problemy z wchłanianiem wapnia. Polecane owoce to gruszki, jabłka, brzoskwinie, mango, morele, figi, papaja, nektarynki, truskawki, maliny, jagody, melony, kaki oraz banany (jak już wspomniano nie należy stosować ich nadmiernych ilości). Owoce należy zmiksować i podawać jako papkę do której można dodać również niewielką ilość karmy Repash'ego. Można stosować również deserki owocowe przeznaczone dla dzieci jednak przed podaniem należy przeczytać skład i upewnić się czy nie zawierają owoców cytrusowych, awokado czy też cukru lub innych substancji słodzących.
Czwarty wariant zakłada całkowitą rezygnację z komercyjnej karmy i karmienie jedynie „naturalnymi” rzeczami, takimi jak bezkręgowce, owoce (w postaci zmiksowanych owoców lub deserków owocowych dla dzieci), miód. W przypadku wyboru tego rodzaju żywienia należy pamiętać o bezwzględnej konieczności suplementacji preparatami mineralno-witaminowymi. Dla osoby początkującej jest to najtrudniejszy sposób i najbardziej czasochłonny.
Rozmnażanie
Gekony orzęsione w niewoli rozmnażają się stosunkowo łatwo. Samce powinny ważyć przynajmniej 30 gram i mieć przynajmniej 9 miesięcy. Samice natomiast około 40 gram (jeśli posiadamy zwierzątko bez ogonka można odjąć 3-5 gram) i 15, a najlepiej 18 miesięcy. Nie wskazane jest przekarmianie samicy by osiągnęła wymaganą wagę, ponieważ liczy się przede wszystkim odpowiednia ilość wapnia, tak by samica mogła bez problemu znieść ciążę, złożyć jaja z odpowiednio uwapnionymi skorupami, a z nich wykluło się potomstwo, którego struktury kostne będą wystarczająco bogate w wapń. Jeśli waga samicy w trakcie okresu rozrodczego spadnie poniżej 30 gram należy ją niezwłocznie oddzielić od samca. Do rozrodu powinno się wybierać wyłącznie zdrowe osobniki, które nigdy nie chorowały na MBD, nie posiadają wad genetycznych typu dodatkowy palec w kończynie, karłowatość. Kondycja osobników hodowlanych nie powinna budzić żadnych zastrzeżeń. Nie należy łączyć ze sobą osobników blisko spokrewnionych (rodzeństwo, matka-syn, ojciec-córka).
Kopulacja
Kopulacja gekonów orzęsionych jest poprzedzona zalotami samca. Podczas nich samiec wydaje z siebie przeróżne dźwięki takie jak klikanie, mlaskanie. Samiec próbuje pochwycić samicę najpierw za kończynę lub ogon, następnie przesuwa się wyżej by w końcu uchwycić samicę za skórę na karku i pokryć samicę. Obraz ten może wydawać się dość brutalny jednak w przypadku tych zwierząt jest on zupełnie normalny. Po zakończonej kopulacji samiec będzie oblizywał hemipenisa, który będzie wystawał z kloaki, dopóki nie powróci on do swej normalnej pozycji. Jeśli hemipenis w kilka godzin po zakończonej kopulacji nie powróci na swoje miejsce i nadal będzie wystawał z kloaki, a dodatkowo zmieni barwę na ciemniejszą należy bezzwłocznie udać się do lekarza weterynarii.
Cykl rozrodczy
Przebywająca z samcem samica składa najczęściej dwa jaja co 4-6 tygodni. Ciekawostką jest to, że plemniki samca mogą być przechowywane w ciele samicy nawet do 4-8 miesięcy po ostatniej kopulacji. Bardzo ważne jest by zapewnić samicom okres wytchnienia od rozmnażania. Powinien on trwać około 2-3 miesiące. Należy obniżyć temperaturę otoczenia do 18-21°C, ograniczyć oświetlenie oraz zmniejszyć ilość podawanego pokarmu.
Składanie jaj
Samica składa jaja w wilgotnym podłożu, dlatego jeśli w terrarium jest gruba warstwa podłoża możemy mieć trudności ze znalezieniem jaj. Aby tego uniknąć podłoże powinno mieć 2-3cm grubości, a samicy należy zapewnić tzw. lay-box czyli pudełko do składania jaj. Takie pudełko powinno być wyłożone wilgotną ściółką np. włóknem kokosowym na grubość około 10cm, powinno mieć również odpowiednie rozmiary, tak by samica mogła swobodnie w nim kopać i się obracać. Lay-boxy ustawiamy w ustronnym miejscu tak by zapewnić samicy bezpieczne i spokojne miejsce do złożenia jaj. Zdarza się, że po złożeniu jaj samice pilnują ich przez kilka godzin, a nawet dni. Może się zdarzyć, że samice, które pierwszy raz w życiu wchodzą w cykl rozrodczy, składają niezapłodnione jaja.
Jaja zapłodnione czy nie?
Każde zapłodnione jajo poz złożeniu go przez samicę ma około 2-2,5 cm długości i około 1cm szerokości i w trakcie okresu inkubacji znacznie powiększy swoje rozmiary. Po kilku dniach możemy spróbować prześwietlić jajo. W tym celu należy udać się do ciemnego pokoju, jajo uchwycić między kciukiem, a palcem wskazującym za koniuszki jaja i poświecić w nie latarką. Zapłodnione jaja będą miały kolor różowy, będzie też widoczna tarczka zarodkowa. Jaja niezapłodnione są z reguły mniejsze i bardziej miękkie, przy prześwietlaniu żółte i po włożeniu ich do inkubatora pleśnieją po kilku dniach. Uwaga! Należy być bardzo ostrożnym przy prześwietlaniu jaj, gdyż jaja gadów nie mogą być obracane, ponieważ spowoduje to odklejenie się tarczki zarodkowej i utonięcie rozwijającego się zarodka. Aby zawsze wiedzieć gdzie jest wierzch jaja dobrze jest opisać je delikatnie ołówkiem, tak by nie przebić delikatnej skorupki.
Inkubacja
Odpowiednia temperatura do inkubacji to 20-28°C. Jaja powinny być ułożone w wilgotnym substracie np. włóknie kokosowym lub wermikulicie i przykryte nim do około 2/3 wysokości. Istnieje teoria, która nie do końca jest potwierdzona przez hodowców, że temperatura inkubacji wpływa na płeć młodych. Według tej teorii inkubowanie jaj w temperaturze 20-24 stopnie determinuje płeć żeńską, a w 25 i więcej płeć męską. Po około 50-150 dniach, w zależności od temperatury inkubacji (im wyższa temperatura tym krótszy czas inkubacji), klują się młode, które mają około 6-8 cm i ważą około 1,5-2g. Została zaobserwowana pewna prawidłowość., młode, które wykluły się z jaj inkubowanych w niższych temperaturach są większe oraz w lepszej kondycji, natomiast z jaj, które były inkubowane w wysokich temperaturach klują się młode dużo mniejsze oraz słabe. Jednak badania pokazują, że ostateczne rozmiary obu grup sa zbliżone.
Opieka nad młodymi
Świeżo wyklute młode są bardzo płochliwe i szybkie, dlatego należy ograniczyć wszelkie czynności do minimum by zminimalizować stres. Przenieść je szybko do małego fauna boksa wyłożonego ręcznikiem papierowym oraz umieścić w nim sztuczną roślinę. Pierwszy posiłek piskląt stanowi ich własna wylinka, którą mogą zrzucić od 12 godzin po wykluciu do nawet 28. Przez pierwsze 2-3 dni maluchy nie spożywają pokarmu. Dopiero po tym okresie zaczynają jeść bardzo niewielkie ilości. Należy bacznie obserwować młode czy nie pojawiają się problemy z wylinką, czy nie ma kłopotów z jedzeniem i z wypróżnianiem oraz jaka jest ich kondycja. Sprzedawane powinny być tylko takie młode, które osiągnęły wiek co najmniej 6 tygodni i są w 100% zdrowe, nie mają żadnych wad genetycznych, krzywych i chudych ogonów, nie są zbyt chude.
Najczęstsze przypadłości jakie mogą spotkać gekony
UWAGA!: Należy pamiętać, że żadnego z podanych sposobów leczenia danego schorzenia nie należy przeprowadzać na własną rękę, a skonsultować się z lekarzem weterynarii.
1. MBD (metaboliczna choroba kości), u młodych krzywica przy diecie ubogiej w wapń i/lub witaminę D3.
Główną przyczyną jest nieprawidłowy stosunek wapnia do fosforu. Organizm stara się zrekompensować braki wapnia na różne sposoby, najczęściej jednak pobiera go z kości co powoduje ich rozmiękanie. Podstawowymi przyczynami niedoboru wapnia są:
- choroby nerek lub wątroby (które utrudniają przekształcenie witaminy D w jej aktywną formę)
-z byt mało wapnia lub zbyt wiele fosforu (np. niewłaściwy stosunek) w diecie, obecności substancji w pożywieniu, które upośledzają wchłanianie wapnia (np. szczawiany)
- niedobór witaminy D
- choroby jelita cienkiego (zaburzenia wchłaniania)
- choroby tarczycy lub przytarczyc (produkują hormony, które wpływają na metabolizm wapnia).
Objawy: problemy z poruszaniem związane z opuchlizną kończyn, guzami na stawach, łukowate wygięcie kręgosłupa, zmiękczenie i obrzęk żuchwy (tzw. gumowa żuchwa), cofnięcie żuchwy, osłabiony apetyt lub jego bark, złamania kości związane z ich miękkością, zaparcia, mimowolne ruchy, skurcze i drżenia mięśni, ogólne osłabienie organizmu
Jeśli choroba została wcześnie wykryta można podawać gekonom zwiększoną dawkę wapnia do podawanego pokarmu i korzystać z form wapnia takich jak mleczan czy glukonian wapnia (preparat RescuCal+) lepiej przyswajalnych niż węglan wapnia powszechnie stosowany w preparatach dla gadów . Jeśli stadium choroby jest zaawansowane należy skonsultować przypadek z lekarzem medycyny weterynaryjnej.
2. pasożyty
Ameboza lub inaczej Zgnilec jelit jest powodowany przez Entamoeba invadens jest pierwotniakiem, który może bardzo szybko spowodować śmierć gekona. Najbardziej narażone są gekony trzymane w pobliżu żółwi wodnych i płazów, którym pierwotniak ten nie zagraża. Objawy są nieswoiste, jednak najczęściej występuje utrata łaknienia, apatia i szybki spadek masy ciała. Niekiedy na skórze można zauważyć zniekształcenia wynikające z ropiejących zmian. Bardzo często w trakcie amebozy występują wtórne powikłania bakteryjne. Wcześnie wykrytego pierwotniaka można leczyć metronidazolem lub dimetridazolem, który podaje się doustnie jednorazowo i powtarza się dawkę po 2 tygodniach. Niestety gdy zbyt późno zaobserwujemy objawy lub je zignorujemy rokowania są niepomyślne.
Roztocza - Są to pajęczaki, które najczęściej występują u zwierząt z odłowu lub też u zwierząt z hodowli gdzie nie było dostatecznej higieny. Najczęściej koloru brązowo-czerwonego i czarnego. Lokalizują się w miejscach gdzie zwierzęciu ciężko się jest ich pozbyć a mają dogodne warunki do życia – okolice oczu, nozdrza, wewnętrzna strona nóg. Leczenie polega na opryskach z iwermektyny lub w bardzo zaawansowanych przypadkach na iniekcjach iwermektyny. Należy pamiętać, że aby kuracja odniosła pożądany skutek należy również wymienić cały wystrój terrarium, a zwierze na czas leczenia przenieść do skromnie urządzonego terrarium, które będzie łatwe do czyszczenia.
3. problemy z wylinką
występują najczęściej u najmłodszych osobników. Jeśli wylinka przebiega prawidłowo gekon najczęściej ją zjada, także często nie wiemy, że miała miejsce. Przy zaburzeniach linienia możemy zauważyć problemy z poruszaniem i wspinaczką oraz zmianę zachowania- gekon nie chowa się w dzień do kryjówki. Czasem możemy zauważyć niezrzucone resztki naskórka, najczęściej na stopach gekona. W cięższych przypadkach w określonych miejscach ciała może nagromadzić się kilka warstw starego naskórka. Powodem jest zwykle za niska wilgotność, osłabiona kondycja zwierzęcia, a także przebyta lub trwająca choroba. By usunąć zalegającą wylinkę należy porządnie nawilżyć skórę, stosując ciepłe kąpiele, po czym delikatnie usunąć ją poprzez lekkie pocieranie dłonią. Można również nasmarować dane miejsca grubą warstwą wazeliny lub gliceryny. Jeżeli przyczyną jest choroba, należy podjąć leczenie zwierzęcia. W celu poprawy kondycji podajemy witaminę B complex oraz witaminę A i roztwór elektrolitowo-aminokwasowy.
4. okaleczenia – zwykle są wynikiem walk pomiędzy osobnikami w celu ustalenia hierarchii. Zranienia najczęściej występują w okolicach karku, boków ciała, kloaki lub łapach. Często zdarzają się okaleczenia zadane przez owady karmowe, zwykle gdy do terrarium wpuszczamy zbyt dużo wygłodniałych świerszczy. Ranki te są co prawda mikroskopijnych rozmiarów, jednak są one narażone na wtórne infekcje bakteryjne lub grzybicze.
5. poparzenia chemiczne - środkami dezynfekcyjnymi w wyniku prób samodzielnego leczenia niewielkich ran skóry podjętych przez właścicieli. Najczęściej do oparzeń dochodzi poprzez zbyt częste przecieranie lub spryskiwanie rany, jak również dlatego że stosowane środki mają zbyt wysokie stężenie. Sporadycznie może dojść do martwicy skóry w miejscu działania środka dezynfekcyjnego.
6. oparzenia - najczęściej w okolicy brzucha. Może do nich dojść w czasie odpoczynku na matach grzewczych zamontowanych w terrarium. W warunkach naturalnych zwierzęta te nie mają do czynienia z nadmiarem ciepła pochodzącego od dołu, więc brak u nich odpowiednich termoreceptorów w okolicy brzucha. Objawem oparzenia jest obrzęk i zawilgocenie danego obszaru skóry. Uszkodzone miejsce pokrywa się strupem i powoli ulega wygojeniu z wytworzeniem stałej blizny.
7. niedrożność układu pokarmowego – najczęściej spowodowane podawaniem dużej ilości ciężkostrawnych owadów lub zjedzeniem ściółki. Wynikiem tego jest silne parcie, które nie prowadzi do wypróżnienia i może się zakończyć wypadnięciem kloaki. We wczesnych przypadkach można próbować smarować wypadłą błonę śluzową olejem parafinowym i delikatnie uciskać palcem otwór kloaki, co powinno spowodować jej cofnięcie. W skomplikowanych przypadkach należy udać się do lekarza weterynarii w celu wykonania zabiegu ratującego życie zwierzęcia.
8. stres środowiskowy, który jest wywołany zbyt wysoką temperaturą. Dłuższy pobyt w temperaturze ponad 29 stopni może zakończyć się śmiercią zwierzęcia.
9. opadający ogon "Floppy Tail Syndrome"
Zjawisko dotyczy głównie gekonów, które odpoczywają głową w dół na pionowej ścianie - gdy ogon takiego gekona nie przylega do ścianki, a zaczyna zwisać poziomo ponad plecami zwierzęcia wtedy występuje zjawisko "floppy tail". Przyczyną może być:
- niedobór wapnia, MBD
- nienaturalne środowisko życia: w naturalnych warunkach nie występują gładkie, pionowe ścianki do przesiadywania głową w dół, dlatego najlepszym sposobem zapobiegania wystąpienia tego zjawiska jest umieszczenie w terrarium wielu lian, korkowych rur, konarów, aby zwierzęta nie spędzały większości czasu na gładkich powierzchniach ścian terrarium.
Joanna Pychińska hodowla GeckoLand.eu
Opis powstał na podstawie zarówno doświadczeń własnych jak i zaprzyjaźnionych hodowców.
Pomocne były również:
Praktyka kliniczna: zwierzęta egzotyczne - Karl Gabrisch, Peernel Zwart
Zwierzęta egzotyczne- Mark A. Mitchell, Thomas N. Tully, Jr