Pareczniki (Chilopoda)
Klasyfikacja: Skolopendry - Scolopendromorpha należą do rzędu pareczników - Chilopoda.
Występowanie: Na świecie znanych jest ok. 550 gatunków skolopendr, występują one głównie w tropikalnych i subtropikalnych częściach Ameryki Południowej, Afryki, Azji chociaż są również spotykane w Europie. Europejskie gatunki należą do rodzaju Cryptops sp. są to trzy gatunki trudne do odróżnienia osiągają długość 15-25 cm. Wszystkie skolopendry prowadzą naziemny lub podziemny tryb życia, można je spotkać pod kamieniami, pod zwalonymi drzewami lub w wykopanych kryjówkach. Skolopendry preferują wilgotne i ciemne miejsca.
Budowa zewnętrzna: Ciało skolopendr zbudowane jest ze spłaszczonych segmentów, których może być 21-25 na każdym segmencie znajduje się para kończyn krocznych za wyjątkiem 3 pierwszych i głowy, która wyposażona jest w parę zmodyfikowanych kończyn zwanych maxillipeds mających kształt zębów jadowych oraz ostatniej, która jest najczęściej wydłużona, zgrubiała i pokryta kolcami. Na głowie znajduję się para czułków, para żuwaczek i dwie pary szczęk. Oczy tych stawonogów, jeżeli już są, bo bywa tak, że jest ich brak są proste. Skolopendry mogą dorastać do 30 cm a czasami nawet przekraczać tę wielkość.
Pokarm: Skolopendry są niewątpliwie drapieżnikami polują one zazwyczaj czynnie na inne stawonogi takie jak karaczany, ćmy, pająki, chociaż większe gatunki potrafią bez trudu złapać i zjeść jaszczurkę, żabę czy nawet mysz. Zdobycz jest uśmiercana poprzez wstrzyknięci jadu przez zęby jadowe do ciała ofiary, śmierć zwykle następuje bardzo szybko.
Rozmnażanie i rozwój: Wszystkie pareczniki w tym Scolopendromorpha są rozdzielnopłciowe, otwory płciowe znajdują się na przedostatnim segmencie ciała. Zapłodnienie jest wewnętrzne samce przekazują nasienie samicy w podobny sposób jak pająki. Samica składa jaja w bezpiecznych szczelinach w ziemi i pilnuje ich czasami skręcając się dookoła nich spiralnie.
Wylęgające się młode mogą mieć nie pełną liczbę segmentów i wówczas przybywa ich po kolejnych linieniach (anamorfoza), bądź też z pełną liczbą wtedy linienie powoduje tylko wzrost zwierzęcia bez zwiększania liczby segmentów (epimorfoza). Skolopendry żyją od 4 do 8 lat. Dorosłe osobniki linieją raz na rok, wylinka zwykle jest zjadana, przez co energia wykorzystana podczas wylinki zostaje w części odzyskana.
Hodowla: Skolopendry jak już wspomniałem są bardzo agresywne, tak więc nie poleca się trzymania tych zwierząt osobom, które nie posiadają żadnego doświadczenia w obcowaniu z jadowitymi i szybkimi bezkręgowcami. Terrarium powinno być przynajmniej dwa razy tak długie jak długość skolopendry i szerokie jak szerokość zwierzęcia, wysokość ok. 20-30 cm dobrze zabezpieczone przed ewentualną ucieczką. Jako podłoże stosujemy torf lub włókno kokosowe o grubości ok. 10 cm gdyż skolopendry chętnie zakopują się w nim. Do wystroju dodajemy kawałki kory, korzeni itp. Utrzymujemy wilgotność granicach 80%-85% i staramy się by nie dopuścić do przesuszenia gdyż zwierzę nie przetrwa nam tego. Dodatkowo w terrarium musi znajdować się naczynie z wodą. Zwierzęta te trzymamy pojedynczo. W terrarium możemy posadzić roślinki z rodzaju Sphagnum. W niewoli skolopendry karmimy świerszczami, karaczanami a osobniki wyrośnięte myszami a nawet szczurzymi noworodkami. Wszelkie zabiegi w terrarium wykonujemy, podczas gdy skolopendra jest zajęta jedzeniem.
Ciekawostki: Znanych jest kilka udokumentowanych przypadków śmierci osoby pogryzionej przez skolopendry. Pierwszy pochodzi z roku 1966, 4 letnia dziewczynka została pogryziona, przez Scolopendra heros, zmarła po 6 godzinach. Kolejny przypadek zdarzył się podczas wojny secesyjnej. Urzędnik podczas spania w swoim namiocie został obudzony przez chodzącą po jego brzuchu skolopendrę chodząca skolopendra poraniła swoimi kończynami nieszczęśnika a na koniec ugryzła go. Czerwony ślad na brzuchu dokładnie pokazał trasę przejścia skolopendry a zgrubiony punkt na ciele ofiary miejsce ukąszenia. Pojawiły się konwulsję i potworny ból, urzędnik zmarł po dwóch dniach. Agonia ofiary opisywana była przez świadka jako najgorsza, jaką kiedykolwiek widział. W tym przypadku również była występująca w Ameryce Północnej Scolopendra heros. Przypadków takich było więcej, ale nie zostały one oficjalnie potwierdzone.
Jad tych zwierząt jako pierwszy zbadał w 1920 Dr. Baerg specjalnie podsuwał swój mały palec by zostać ugryzionym, opisywał on miejscowy bardzo silny ból, oraz pojawienie się wyraźnego zgrubienia w ukąszonym miejscu. W jego przypadku skończyło się na szczęście tylko na bólu, który po 15 minutach zaczął ustępować, po dwóch godzinach był minimalny a po trzech ustąpił całkowicie. Wnioskując z powyższych przykładów można wnioskować, iż śmierć nastąpiła prawdopodobnie u osób, które były uczulone na jad tych zwierząt.
Ciekawe zdarzenie przedstawiające strach przed skolopendrami zdarzyło się wiele lat temu w pewnej wsi w Indonezji. Zapaliło się śmietnisko, które znajdowało się na obrzeżach wsi, z płonącego śmietniska wyszły tysiące wielkich wijów o obecności, których mieszkańcy wsi nie mieli pojęcia, panika wśród ludzi była tak wielka, że do lasu uciekła cała wieś.
Występowanie: Na świecie znanych jest ok. 550 gatunków skolopendr, występują one głównie w tropikalnych i subtropikalnych częściach Ameryki Południowej, Afryki, Azji chociaż są również spotykane w Europie. Europejskie gatunki należą do rodzaju Cryptops sp. są to trzy gatunki trudne do odróżnienia osiągają długość 15-25 cm. Wszystkie skolopendry prowadzą naziemny lub podziemny tryb życia, można je spotkać pod kamieniami, pod zwalonymi drzewami lub w wykopanych kryjówkach. Skolopendry preferują wilgotne i ciemne miejsca.
Budowa zewnętrzna: Ciało skolopendr zbudowane jest ze spłaszczonych segmentów, których może być 21-25 na każdym segmencie znajduje się para kończyn krocznych za wyjątkiem 3 pierwszych i głowy, która wyposażona jest w parę zmodyfikowanych kończyn zwanych maxillipeds mających kształt zębów jadowych oraz ostatniej, która jest najczęściej wydłużona, zgrubiała i pokryta kolcami. Na głowie znajduję się para czułków, para żuwaczek i dwie pary szczęk. Oczy tych stawonogów, jeżeli już są, bo bywa tak, że jest ich brak są proste. Skolopendry mogą dorastać do 30 cm a czasami nawet przekraczać tę wielkość.
Pokarm: Skolopendry są niewątpliwie drapieżnikami polują one zazwyczaj czynnie na inne stawonogi takie jak karaczany, ćmy, pająki, chociaż większe gatunki potrafią bez trudu złapać i zjeść jaszczurkę, żabę czy nawet mysz. Zdobycz jest uśmiercana poprzez wstrzyknięci jadu przez zęby jadowe do ciała ofiary, śmierć zwykle następuje bardzo szybko.
Rozmnażanie i rozwój: Wszystkie pareczniki w tym Scolopendromorpha są rozdzielnopłciowe, otwory płciowe znajdują się na przedostatnim segmencie ciała. Zapłodnienie jest wewnętrzne samce przekazują nasienie samicy w podobny sposób jak pająki. Samica składa jaja w bezpiecznych szczelinach w ziemi i pilnuje ich czasami skręcając się dookoła nich spiralnie.
Wylęgające się młode mogą mieć nie pełną liczbę segmentów i wówczas przybywa ich po kolejnych linieniach (anamorfoza), bądź też z pełną liczbą wtedy linienie powoduje tylko wzrost zwierzęcia bez zwiększania liczby segmentów (epimorfoza). Skolopendry żyją od 4 do 8 lat. Dorosłe osobniki linieją raz na rok, wylinka zwykle jest zjadana, przez co energia wykorzystana podczas wylinki zostaje w części odzyskana.
Hodowla: Skolopendry jak już wspomniałem są bardzo agresywne, tak więc nie poleca się trzymania tych zwierząt osobom, które nie posiadają żadnego doświadczenia w obcowaniu z jadowitymi i szybkimi bezkręgowcami. Terrarium powinno być przynajmniej dwa razy tak długie jak długość skolopendry i szerokie jak szerokość zwierzęcia, wysokość ok. 20-30 cm dobrze zabezpieczone przed ewentualną ucieczką. Jako podłoże stosujemy torf lub włókno kokosowe o grubości ok. 10 cm gdyż skolopendry chętnie zakopują się w nim. Do wystroju dodajemy kawałki kory, korzeni itp. Utrzymujemy wilgotność granicach 80%-85% i staramy się by nie dopuścić do przesuszenia gdyż zwierzę nie przetrwa nam tego. Dodatkowo w terrarium musi znajdować się naczynie z wodą. Zwierzęta te trzymamy pojedynczo. W terrarium możemy posadzić roślinki z rodzaju Sphagnum. W niewoli skolopendry karmimy świerszczami, karaczanami a osobniki wyrośnięte myszami a nawet szczurzymi noworodkami. Wszelkie zabiegi w terrarium wykonujemy, podczas gdy skolopendra jest zajęta jedzeniem.
Ciekawostki: Znanych jest kilka udokumentowanych przypadków śmierci osoby pogryzionej przez skolopendry. Pierwszy pochodzi z roku 1966, 4 letnia dziewczynka została pogryziona, przez Scolopendra heros, zmarła po 6 godzinach. Kolejny przypadek zdarzył się podczas wojny secesyjnej. Urzędnik podczas spania w swoim namiocie został obudzony przez chodzącą po jego brzuchu skolopendrę chodząca skolopendra poraniła swoimi kończynami nieszczęśnika a na koniec ugryzła go. Czerwony ślad na brzuchu dokładnie pokazał trasę przejścia skolopendry a zgrubiony punkt na ciele ofiary miejsce ukąszenia. Pojawiły się konwulsję i potworny ból, urzędnik zmarł po dwóch dniach. Agonia ofiary opisywana była przez świadka jako najgorsza, jaką kiedykolwiek widział. W tym przypadku również była występująca w Ameryce Północnej Scolopendra heros. Przypadków takich było więcej, ale nie zostały one oficjalnie potwierdzone.
Jad tych zwierząt jako pierwszy zbadał w 1920 Dr. Baerg specjalnie podsuwał swój mały palec by zostać ugryzionym, opisywał on miejscowy bardzo silny ból, oraz pojawienie się wyraźnego zgrubienia w ukąszonym miejscu. W jego przypadku skończyło się na szczęście tylko na bólu, który po 15 minutach zaczął ustępować, po dwóch godzinach był minimalny a po trzech ustąpił całkowicie. Wnioskując z powyższych przykładów można wnioskować, iż śmierć nastąpiła prawdopodobnie u osób, które były uczulone na jad tych zwierząt.
Ciekawe zdarzenie przedstawiające strach przed skolopendrami zdarzyło się wiele lat temu w pewnej wsi w Indonezji. Zapaliło się śmietnisko, które znajdowało się na obrzeżach wsi, z płonącego śmietniska wyszły tysiące wielkich wijów o obecności, których mieszkańcy wsi nie mieli pojęcia, panika wśród ludzi była tak wielka, że do lasu uciekła cała wieś.
Wojciech Szczepaniec